C79 ELCAN OPTISCH VIZIER

C'S, 4

CADET

CADETTENLIED

C.A.L.L.

CAM

CAMBRIAN PATROL

CAMELBAK

CAMISADE

CAMMAERT, PATRICK

CAMOUFLAGE

CANE

CANNERBERG

CAPILLAIRE REFILL

CAPITULATIE

CASEVAC

CASSEIOPEIA

CATCH-22

CAVALERIE ERE-ESCORTE

CAVALERIE SCHIETKAMP

CAVEAT

C.B.R.N.

C.B.R.N.-MIDDELEN

C.B.R.N.-VERDEDIGING

CENTRAAL MILITAIR HOSPITAAL (CMH)

CERNEREN

C.E.T./F.I.T.

CHAFF

CHALK

CHATHAM HOUSE RULE

CHAUFFEURSSPELD

CHECKPOINT

CHEETAH

CHEF DEFENSIE STAF

CHEF-STAF

CHESTWEBBING

CHINESE MUUR

CHINESE PARLIAMENT

CHINOOK CH-47D

CHOKE POINT

CIMIC

CIRCULATION

CIS-BATALJON

CITATEN & KRETEN

CIVIEL MEDISCH PERSONEEL

C-LAS (COMMANDANT LANDSTRIJDKRACHTEN)

CLAS-LEGPENNING

CLASSIFICEREN

CLAUSEWITZ, CARL VON

CLAYMORE

CLEAR, HOLD, BUILD

CLINOMETER

CLOSE AIR SUPPORT

CLOSE COMBAT ATTACK

CLOSE PROTECTION

CLOSE QUARTER BATTLE

CLOSE TARGET RECCE

CLOSURE RATE

CLUSTERBOM

COBRA 148 BOORBREEKHAMER

CODE RED

CODEWOORD

COEHOORNMORTIER

C.O.L.D. F.E.E.T.

COLLATERAL DAMAGE

COLONNE COLOCATIE

COLONNEFUNCTIONARISSEN

COLONNENUMMER

COLONNESIGNALERING

COLONNETEKENS

COLPRO

COMBAT APPLICATION TOURNIQUET

COMBAT COCKTAIL

COMBAT LIFE SAVER

COMBAT SEARCH & RESCUE

COMBATTANT

COMBINED

COMBINED ARMS TEAM

COMCEN

COMEDS

COMMANDANT DER STRIJDKRACHTEN (CDS)

COMMAND RESPONSIBILITY

COMMANDER'S CRITICAL INFORMATION REQUIREMENTS

COMMANDER'S INTENT

COMMANDO

COMMANDOVOERING

COMMUNICATIEVE VAARDIGHEDEN

COMPAGNIES SERGEANT-MAJOOR (CSM)

COMPETENTIE

COMPREHENSIVE APPROACH

COMPROMITTEREN

COMSEC

CONCENTRATIEGEBIED

CONCEPT OF OPERATIONS

CONCERTINA

CONDITIEPROEF

CONFIRMATION BRIEF

CONSIGNE

CONSOLIDATIE

CONTACTDRILL

CONTAINER, 20-VOET

CONTINGENCY PLAN 100

CONTINGENTSCOMMANDO

CONVENTIES VAN GENÈVE

CONVOY SUPPORT CENTER

COÖRDINERENDE BEPALINGEN

COPING

CORDON

CORDON AND SEARCH

CORT HEYLIGERSKAZERNE

CORVEE

COUGAR MK II

COUNTER-INSURGENCY

COUP-DE-MAIN

COVERT OPERATION

CRASH MOVE

CRAZY

CRISIS RESPONSE OPERATION

CROSS-FLOT-OPERATIE

CROSSHAIR

CROSS SPECTRUM OPERATION

CROWD AND RIOT CONTROL

CRYPTOGRAFIE

C.S.C.A.T.T.T.

CURVIMETER

CV-9035 MARK III

C79 elcan optisch vizier

Toepassing van SRIM zal zowel effectiviteit als letaliteit op korte afstand vergroten omdat de wapens eenvoudiger en sneller inzetbaar zijn.

Terug naar Boven

C'S, 4

Terug naar Boven

CADET

Terug naar Boven

CADETTENLIED

Terug naar Boven

C.A.L.L.

Terug naar Boven

CAM

Terug naar Boven

CAMBRIAN PATROL

Evenement van de Britse landmacht, dat jaarlijks in de herfst in het nationaal park Brecon Beacons in Centraal-Wales (Cambrian Mountains, Sennybridge Training Area) wordt georganiseerd. De Cambrian Patrol wordt gezien als één van de meest prestigieuze patrouillecompetities op groepsniveau binnen de NAVO. Het doel van de Cambrian Patrol is een patrouilleoefening om de operationele capaciteit te testen van individuen en patrouilleteams. Patrouilleteams moeten onder extreme omstandigheden militaire basisvaardigheden uitvoeren, zoals eerstehulpverlening (o.a. CASEVAC), ex- en infiltratie, (rivier)hindernissen oversteken, materieelherkenning, navigeren (overdag en bij nacht), object- en routeverkenning, omgang met krijgsgevangenen, radio- en tactische verbindingen, vuren met persoonlijke wapens en drills in het kader van CBRN, helikopters en ontmijnen. De duur van de patrouille is 48 uur, de afstand 50 à 100 km, onder andere afhankelijk van het in één keer de goede route vinden. De Cambrian Patrol start met een materiaalinspectie, die onder andere checkt welke minimale middelen worden meegenomen (horloge, kompas, poncho, purificatietabletten t.b.v. drinkwater). Er moet worden gewerkt met Britse uitrustingsstukken en wapens, zoals het geweer SA 80 en het Light Support Weapon (LSW). De samenstelling van de patrouille is acht militairen: commandant, plaatsvervangend commandant en zes onderhebbenden. Met alle acht deelnemers moet worden gefinisht. De persoonlijke bagage varieert tussen 25 en 45 kg. In de rugzak zit tenminste reservekleding, voor 24 uur Operational Ration Packs (ORP’s) / Meals Ready to Eat (MRE’s), grabbag, slaapzak, complete NBC-uitrusting en een poncho. Verboden items zijn mobiele telefoons en GPS. Patrouilleteams kunnen medailles (goud, zilver of brons) of een certificaat behalen: het certificaat is voor groepen die binnen de beschikbare tijd de patrouille voltooien of minder dan 55% van de punten behalen. De C-Tijgercompagnie van 11 Infanteriebataljon Luchtmobiel Air Assault Garderegiment Grenadiers en Jagers behaalde in 2009 als eerste Nederlandse eenheid de gouden medaille. De grootste struikelblokken voor de deelnemers zijn de onbekendheid met het Britse materieel, de lange verplaatsingen te voet door het ruige terrein, het navigeren met alleen kaart en kompas en de altijd onvoorspelbare, extreem wisselvallige weersomstandigheden (koud, regenachtig en winderig). Met dank aan: Warrant Officer 1st Class Brian Pratt (hoofd wedstrijdleiding).

Terug naar Boven

CAMELBAK

Drinksysteem, warme en koude vloeistoffen, woodland NL, inhoud 3 liter. NSN: 8465-17-116-4338. Rugzaksysteem voor tijdelijke wateropslag en –voorziening van fabrikant CamelBak® (“Hydrate or Die”) dat handsfree kan worden gebruikt. Het draagsysteem – een aanvulling op dan wel vervanging van (veld)flessen water – kan afzonderlijk worden gedragen of worden opgeborgen in een rugzak. Het water wordt door een gemakkelijk afsluitbaar mondstuk (Big Bite Valve met Big Bite Cover) opgezogen uit een geïsoleerd drinkslangetje dat rechtstreeks uit de waterzak komt. De isolatie probeert te voorkomen dat water onder warmweeromstandigheden snel verhit en onder koudweeromstandigheden snel bevriest. De waterzak kan tegen een stootje, is onder normaal gebruik lekbestendig en gemakkelijk schoon te maken met bijgeleverd schoonmaaksetje. Schoonmaken van zowel waterzak als drinkslangetje kan evengoed met een Steradent® bruistablet, met name ter voorkoming van schimmel door stilstaand water. Periodiek gebruik van de organieke CamelBak® reinigingstabletten (natriumchloriet) houdt de waterzak vrij van geurtjes, schimmel en bijsmaak; vul hiertoe de CamelBak® met 1 liter warm water, voeg 1 tablet toe, sluit de dop, schudt de waterzak, laat het geheel 5 minuten inwerken, laat de zak leeglopen en spoel de zak goed schoon. Het niet correct reinigen van de CamelBak® kan braken, buikpijn, diarree, hoesten en/of een zere keel veroorzaken. Water kan ten hoogste 72 uur in de waterzak worden opgeslagen. Zorg ervoor dat zowel waterzak als drinkslangetje droog in opslag gaan. Het drinkslangetje kan met een klem (tube trap) aan de schouderbanden van CamelBak® of rugzak worden vastgemaakt. De waterzak zelf heeft enkel een borstband, géén heupband. Vullen en bijvullen van de waterzak kan via de grote vuldop met schroefsluiting aan de bovenzijde, welke ook aan de buitenkant van de ompakte CamelBak® gemakkelijk bereikbaar is. Het verdient aanbeveling steeds twee volledig opgetopte waterzakken mee te nemen (een in rugzak, een in grabbag als noodvoorraad water). Download hier de gebruikershandleiding van de CamelBak® - draagwijze, vullen en gebruik, reinigen en desinfecteren (1,27 MB) Zie ook: water.

Terug naar Boven

CAMISADE

Van het Franse “camise” (hemd, kiel). Verrassingsoverval in de nacht of in de vroege ochtend, wanneer de vijand geacht wordt te slapen. Hiervoor trekken de militairen witte hemden (of anderszins, in elk geval zonder herkenbare insignia of kleding) over hun uniform aan. Hierdoor kunnen ze elkaar in de duisternis herkennen.

Zie ook: night ops.

Terug naar Boven

CAMMAERT, PATRICK

Sinds 22 maart 2007 is Patrick Cammaert generaal-majoor b.d.

Terug naar Boven

CAMOUFLAGE

SHADOW (Schaduw)

• fel zonlicht vermijden
• verplaats altijd in de schaduw, dus bijvoorbeeld in randen van bossen en verstedelijkte gebieden
• vermijd de zichtbaarheid van je eigen schaduw en die van je uitrustingsstukken

SILHOUETTE (Aftekening tegen de achtergrond)

• let op je gezicht, handen, hals en nek; trek bijvoorbeeld handschoenen aan
• mouwen te allen tijde naar beneden
• breek de vorm van alle uitrustingsstukken, ook helm, rugzak en wapen
• probeer zoveel mogelijk een te worden met (achtergrond van) de omgeving
• pas de camouflagetinten bij optreden in bossen aan het jaargetijde aan

SPACING (Tussenruimte)

• houd tussenruimte aan, bijvoorbeeld bij een patrouillegang
• loop in elkaars sporen
• vermijd open terrein; verplaats zoveel mogelijk door bebost gebied

Geluidsdiscipline

• praat te allen tijde met gedempte stem; dit is onopvallender dan fluisteren
• doe, voordat je met draagharnas, rugzak en andere uitrustingsstukken gaat verplaatsen, eerst de rammeltest: rammelen er spullen bij het opspringen en/of neerkomen, verbeter dan eerst de uitrusting
• geef een gewonde zo nodig pijnstillers om de geluidsdiscipline hoog te houden

Lichtdiscipline

• maak nooit gebruik van wit licht, ook niet in behuizing of tent, of onder een poncho
• gebruik als je per se licht nodig hebt, filters op je zaklamp en filters voor de voertuigverlichting
• zorg dat je voor zonsopkomst uit een schuilbivak opbreekt
• zorg dat je pas na zonsondergang een schuilbivak inricht; dit is minder opvallend en trekt zo min mogelijk de aandacht

Sporendiscipline

• loop zoveel mogelijk in elkaars sporen
• laat geen afval achter; neem alles mee
• neem ook 'body waist' (eigen uitwerpselen en urine) zelf mee
• laat de natuur intact; de gemakkelijkste sporen worden gemaakt door afgebroken takken e.d.

Verschillende soorten camouflage van NAVO-bondgenoten:

Zie ook: disruptive pattern material (DPM), F.O.M.E.C.B.L.O.T., radiostilte en tenuen.

Terug naar Boven

CANE

Op de foto: sergeant-majoor instructeur b.d. Piet de Groot met cane. Van 1980 tot zijn functioneel leeftijdsontslag in 1994 was hij onderofficier bij het Regiment Geneeskundige Troepen. Tegenwoordig geeft hij leiding aan het exercitiepeloton van de Stichting Ouwestomp.

Een dunne eiken stok van ± 90 cm lang die wordt gedragen bij het uitoefenen van bepaalde functies. Binnen de Koninklijke Landmacht zijn de CSM (compagnies sergeant-majoor), batterij- of eskadronsopperwachtmeester én compagnies-, bataljons-, brigade-, regiments-, korps-, Landmacht- en krijgsmachtadjudant bevoegd tot het dragen van een cane. De cane van een stafadjudant is voorzien van een goudkleurige metalen knop; overige functionarissen dragen een cane die is voorzien van een zilverkleurige metalen knop. De cane, van oorsprong een wandelstok uit de tijd van de Britse koning Henry VIII (1491-1547), is in de gelederen van de krijgsmacht geïntroduceerd als hulpmiddel om lijfelijk te kunnen straffen tijdens het drillen en weer later als statussymbool tijdens het exerceren van de troep. De cane is tegenwoordig verworden tot een symbool van aanzien en autoriteit voor onderofficieren op de meest begeerde functie.

Terug naar Boven

CANNERBERG

Strategisch gelegen mergelgrotten, tot 50 meter onder de grond, met een oppervlakte van in totaal ± 6.750 hectare en acht km aan gangen. De groeves, gelegen achter het Château Neercanne ten zuiden van en deels onder Maastricht, bevinden zich in het grensgebied met België en Duitsland. Pas in het Belgische weekblad Vox. een uitgave van de Belgische strijdkrachten, van 20 november 1980, werd het bestaan onthuld van een ondergronds NAVO-hoofdkwartier op deze locatie, "ergens in de streek van Maastricht". In 1954 ving het Ministerie van Defensie voor een periode van vijftig jaar aan met de huur van de ‘groeve Boschberg’, ook wel Cannerberg genaamd. Op 15 april 1954 sloten Defensie, stichting Limburgs Landschap, freule Louise E.M. Poswick (tot ’47 eigenaresse van het Château Neercanne) en de paters Jezuïeten uit Maastricht de overeenkomst dat de Cannerberg in het vervolg kon worden gebruikt door de krijgsmacht. In 1955 werd de in de mergelberg uitgehakte en met beton verstevigde Cannerberg-bunker, door de NAVO een interim-oorlogshoofdkwartier gevestigd, “a temporary site to be used only in war”. Bij KB van 17 februari 1956 werd de Cannerberg geplaatst onder de Wet op de Staatsgeheimen. Hiermee had het hoofdkwartier onmiddellijk de status ‘ultrageheim’. Na de bouw van het IJzeren Gordijn werd de bunker vanaf 1 juli 1963 ook in vredestijd gebruikt, met een permanente militaire bezetting van 3 à 400 militairen. In geval van oorlog kon het regionale hoofdkwartier van de 2nd Allied Tactical Air Force (2ATAF) direct verplaatst kan worden van de vredeslocatie in het Duitse Rheindahlen (Mönchen-Gladbach) naar deze oorlogslocatie. Ook het commando van de Northern Army Group (Noordelijke Legergroep, NORTHAG), over de Amerikaanse, Belgische, Britse, Duitse en Nederlandse landstrijdkrachten in het noorden van West-Duitsland, was er gevestigd. Het commandocentrum werd 24/7, 365 dagen per jaar, operationeel gehouden. Officieel luidde de benaming van de Cannerberg-bunker: Joint Operations Centre (JOC). De commandant van het JOC was afwisselend een Belgische of Nederlandse generaal. Het onderaardse commandocentrum deed hierbij dienst voor de NAVO-troepen in het noordelijk deel van mid-Europa, een sector die zich uitstrekte van Noorwegen tot Italië. Via het JOC in de Cannerberg en via het communicatiesysteem van het NATO Air Defence Ground Environment (NADGE), zou het commandocentrum in voorkomend geval met vooruitgeschoven commandoposten en hun eenheden in verbinding staan. Via een verwarmingssysteem werd een constante temperatuur van 18 graden Celsius gehandhaafd, terwijl airconditioning zorgde voor de juiste temperatuur en luchtvochtigheid in de computerruimten. De keuken van het zelfbedieningsrestaurant had een capaciteit van 600 maaltijden. Het commandocentrum had een onafhankelijke watervoorziening; scheepsdieselmotoren stonden klaar om elektriciteit te leveren als de energielevering van Maastricht zou uitvallen. De toegangsdeuren waren bestand tegen de gevolgen van explosies, gas en fall-out. In 1991 deed  TNO in opdracht van het Ministerie van Defensie onderzoek in de Cannerberg, met als resultaat het rapport ‘Asbestmeting in de Cannerberg’  (3 december 1991): "Op diverse plafonds werden vlokken blauw asbest waargenomen. [...] Drie van de tien luchtmonsters bevatten te veel asbestvezels. [...] Het stof in de luchtleidingen is ernstig verontreinigd." Grote hoeveelheden asbest waren gebruikt als isolatiemateriaal. De TNO-onderzoekers concludeerden dat "het ernstige gezondheidsrisico, dat met blootstelling aan asbestvezels gepaard gaat, ingrijpen zeer urgent maakt." Hoewel de Cannerberg "op korte termijn" moest worden gesloten, besloten NAVO en Ministerie van Defensie dat de bunker tot aan de geplande sluiting eind 1994 in gebruik zou blijven. Uiteindelijk sloot de bunker toch in '92 haar deuren: met de val van de Berlijnse Muur was de Koude Oorlog voorbij. Sinds 2003 heeft Defensie, in één van de grootste saneringsoperaties uit de geschiedenis, gewerkt om het complex vrij van kankerverwekkende asbestvezels te krijgen. Naast asbest had de Cannerberg nog een fors milieuprobleem: tientallen jaren lang werd al het afval, uit oogpunt van antispionage, in de berg opgeslagen. Op zestien stortlocaties lag in totaal 10 à 14.000 kubieke meter afval. Hieronder bevond zich onder andere afgewerkte olie, die diep in de mergellagen was doorgedrongen. De verontreinigde mergel werd ontgraven.

Terug naar Boven

CAPILLAIRE REFILL

Hervulling van de haarvaten. De haarvaten (capillairen) zijn de kleinste bloedvaten; ze vormen de verbinding tussen slagaders en aders. In de haarvaten vindt onder andere afgifte van zuurstof aan het weefsel plaats. Vanwege de al dan niet verminderde zuurstofafgifte kunnen de haarvaten functioneren als parameter voor het beoordelen van de circulatie. Vijf seconden achtereen wordt het nagelbed van een vinger ingedrukt. Hierdoor worden de haarvaten tijdelijk bloedleeg gemaakt, waardoor het nagelbed bleek kleurt. Na het loslaten zal het nagelbed bij een goede doorbloeding binnen 1½ à 2 seconden weer roze kleuren. Als er sprake is van zuurstofgebrek (hypoxie) in de weefsels, zal het hervullen van de haarvaten langer dan 2 seconden duren: de capillaire refill is dan “traag” of “vertraagd”. Hiermee is de perifere weerstand (doorbloeding van en zuurstofafgifte door de haarvaten in de huid) gemeten. Mede met behulp van de capillaire refill kan een oordeel worden gegeven over het al dan niet optreden van een bedreigde circulatie. Een vertraagde capillaire refill is dan ook één van de specifieke verschijnselen bij shock, naast een tachycardie (snelle hartslag), klamme/koude bleke huid, hypotensie (lage bloeddruk) en sterk verminderde diurese (urinevorming door de nieren).

Terug naar Boven

CAPITULATIE

Terug naar Boven

CASEVAC

Acroniem voor Casualty Evacuation. Duits: CASEVAC; Verletztenbergung; Verwundetenevakuierung. Frans: EVASAN (évacuation sanitaire par voie aérienne); évacuation des blessés; évacuation des pertes. Officieuze NAVO-term voor geïmproviseerd gewondentransport met een helikopter die niet voor gewondentransport is ingericht. In uitgebreidere zin: vervoer van een gewonde vanaf de locatie van gewond raken binnen de gevechtszone (combat zone) naar een geneeskundige inrichting met een niet daartoe ingericht (non-dedicated) transportmiddel waarop de voorgeschreven markering (Rode Kruis) ontbreekt.

Vaak vindt CASEVAC plaats door niet-geneeskundig personeel of geneeskundig hulppersoneel dat organiek is ingedeeld bij gevechtseenheden – bijvoorbeeld bij het afbreken van het gevecht. Gewondenafvoer is daarom één van de zwakheden van het optreden van lichte infanterie, die voor de initiële verzorging van gewonden zeer afhankelijk is van luchtsteun ten behoeve van CASEVAC (en MEDEVAC).

Bij CASEVAC zal de gewonde onderweg in de regel géén additionele geneeskundige behandeling kunnen ontvangen; indien de status van de gewonde en route verslechtert zal dat een ongunstig effect hebben op de prognose van zijn gezondheidstoestand.

Verschilt dus van de MEDEVAC.

Terug naar Boven

CASSEIOPEIA

Zie ook Grote Beer, Kleine Beer en Poolster.

Terug naar Boven

CATCH-22

Terug naar Boven

CAVALERIE ERE-ESCORTE

Vóór de Tweede Wereldoorlog was de cavalerie ere-escorte verantwoordelijk voor de beveiliging van Hare Majesteit de Koningin.

Terug naar Boven

CAVALERIE SCHIETKAMP

Afgekort: CSK. Het (voormalig) CSK is gelegen op de Vliehors ("de Hors"), het westelijke deel (zijde van de Waddenzee, Koninklijke Landmacht) van Waddeneiland Vlieland. Op het CSK werden tot 15 april 2004 schietoefeningen gehouden met Leopard-tanks (tankkanonnen) én vanuit pantservoertuigen (mitrailleurs). Op laatstgenoemde datum heeft een tank het laatste schot gelost op het CSK, waarmee na 48 jaar een einde kwam aan de opleidingsactiviteiten van de Koninklijke Landmacht op het Waddeneiland.

Het CSK is ten prooi gevallen aan milieuwetgeving (oppervlaktewaterverontreiniging en geluidsoverlast) en bezuinigingen; op de Vliehors rusten en fourageren tienduizenden brand- en rotganzen, dwergsterns, lepelaars en rose grutto's.

In 1953 is het oefenterrein op de Vliehors gevestigd, zowel omdat het terrein ruim van opzet diende te zijn als vanwege de onveilige sector: de zone rond het schietterrein waar de verschoten munitie terecht zou kunnen komen. Sinds 1956 sloten alle tankschutters hun eerste opleiding op het CSK af met een eerste schot scherpe munitie.

Naast het CSK kent Vlieland de Cornfield Range (zijde van de Noordzee, Koninklijke Luchtmacht), bedoeld voor schietoefeningen en bombardementen vanuit militaire vliegtuigen.

Het schietseizoen had plaats van 1 september tot 15 april. Op de Vliehors stonden karkassen van afgeschoten tanks, waarop door tankbemanningen geschoten diende te worden. Buiten de schietperiode werden er andere oefeningen gehouden en werd er munitie geraapt.

Terug naar Boven

CAVEAT

Uitgesproken als “kav-ee-at”. Latijn voor “oppassen”. Uitzondering op de regel. Formeel verzet tegen een gedeelte van de Rules of Engagement (ROE) voor het eigen nationale contingent, deel uitmakend van een multinationale operatie. De caveat komt ook aan de orde in de Nederlandse Defensie Doctrine, waar in artikel 236 uitdrukkelijk staat aangegeven dat de Commandant der Strijdkrachten (CDS) verantwoordelijk is voor de aansturing van de operationele eenheden van land-, lucht- en zeestrijdkrachten.

Omdat militair optreden in overeenstemming met de ROE op sommige onderdelen in strijd kan zijn met nationaal beleid of recht, kan een land binnen de ROE een operationeel voorbehoud maken.

Het verschijnsel van de caveats deed zich voor het eerst negatief gelden als gevolg van etnisch geweld in Kosovo op 16 en 17 maart 2004. Caveats binnen de Kosovo Force (KFOR) waren er de oorzaak van dat KFOR de burgerlijke onrust onvoldoende kon beperken.

Vervolgens hielden de caveats ook tijdens de International Security Assistance Force (ISAF) in Afghanistan. Op 24 oktober 2006 schatte de SACEUR, de Amerikaanse general James L. Jones, het aantal nationale caveats binnen ISAF op 102, “waarvan er 50 de operaties aanzienlijk belemmerde”. Hiervoor waren 20 van de 26 NAVO-lidstaten binnen ISAF verantwoordelijk.

Voorbeelden hiervan waren:

Zowel langs ambtelijke als militaire weg is én wordt voortdurend aangedrongen op het verminderen van (de reikwijdte en strekking van) dergelijke caveats. Aangezien zij operationele commandanten beperken in de mogelijkheid tot het uitvoeren van een opdracht, zou de afwezigheid van caveats de inzet van troepen in steeds complexere missiegebieden alleen maar vergemakkelijken.

Zie ook: Rules of Engagement (ROE).

Terug naar Boven

C.B.R.N.

Nieuw gehanteerde verzamelnaam in plaats van NBC (Nucleair, Biologisch en Chemisch), in Nederland geformaliseerd vanaf 1 januari 2012. Betekenis: Chemisch, Biologisch, Radiologisch en Nucleair. Frans: nucléaire, radiologique, bactériologique et chimique. CBRN omvat alle preventieve én defensieve maatregelen tegen chemische, biologische, radiologische en nucleaire aanvallen.

In 2003 zijn het Joint Kenniscentrum NBC en de Joint NBC School opgericht. In 2004 is, teneinde uitgezonden Nederlandse eenheden te kunnen beschermen tegen CBRN-wapens, 101 NBC Verdedigingscompagnie paraatgesteld. De NAVO beschikt sinds 2004 over het multinationaal-operationele 31st CBRN Defence Battalion, dat op roulatiebasis door de lidstaten wordt gevuld en waarvan delen in 2004 zijn ingezet tijdens de Olympische Spelen in Griekenland. Het is gestationeerd in het Tsjechische Liberec.

Zie ook:COLPRO, FM-12 (CBRN-masker), massavernietigingswapens, maskeroefenruimte, NBC-pak en R.O.T.A.

Terug naar Boven

C.B.R.N.-MIDDELEN

De indeling van de chemische strijdmiddelen:

Zie ook: adamsiet, auto-injector, Chemical Agent Monitor (CAM), fosgeen, gifgassen, Golfoorlogsyndroom, lewisiet en mosterdgas.

Terug naar Boven

C.B.R.N.-VERDEDIGING

Terug naar Boven

CENTRAAL MILITAIR HOSPITAAL

Afkorting: CMH. Het CMH maakt deel uit van het Militair Geneeskundig Facilitair Bedrijf (MGFB) van het Commando Diensten Centra (CDC) van het Ministerie van Defensie. Het is de opvolger van het MHAM (Militair Hospitaal Dr. Anton Mathijsen), dat van 1942 tot 1991 heeft bestaan.

Op 24 oktober 1988 sloeg Staatssecretaris van Defensie Jan van Houwelingen de eerste paal voor de bouw van het nieuwe CMH.

Overzichtsfoto van het Centraal Militair Hospitaal (CMH), genomen vanaf de parkeerplaats

Het CMH is een klein ziekenhuis dat tweedelijnszorg levert aan de gehele krijgsmacht, dus aan personeel van alle vier de krijgsmachtdelen. Het telt ± 300 civiele en militaie medewerkers en werkt nauw samen met het naastgelegen Universitair Medisch Centrum (UMC) Utrecht.

De nadruk binnen het CMH ligt op de poliklinische activiteiten, dagbehandelingen en kortdurende opnames.

Gegevens:

Zie ook: Militaire Geestelijke Gezondheidszorg (MGGZ).

Terug naar Boven

CERNEREN

Terug naar Boven

C.E.T./F.I.T.

Betekenis: Combat Enhancement Training / Force Integration Training. Samen met de ontplooiing de voorbereidingsfase op het “echte werk” tijdens een oefening. Deze fase bestaat uit acclimatiseren aan de weersomstandigheden én kennismaken met internationale partners

Vaak is in deze fase een speciaal oefenprogramma samengesteld, opdat alle eenheden hun skills en drills nog kunnen vooroefenen onder hun normaal gesproken onbekende weersomstandigheden.

Terug naar Boven

CHAFF

Duits: Düppel. Engels (UK): window. Frans: paillettes; leurre. Nederlands: antiradarsneeuw. Misleidingmaatregel tegen vijandelijke radarwaarneming door luchtafweereenheden met behulp van misleidingmunitie (evenals flares).

Hierbij wordt door militaire helikopters en vliegtuigen een kunstmatige wolk gecreëerd door het uitstrooien of -werpen van stroken aluminiumfolie (zilverpapier) of bundels met haarfijne, gemetalliseerde draad- of fiberglasvezels, al dan niet met een aluminium of tinnen coating.

Het gebruik van chaff en flares, in dit geval door transporthelikopters

De lengte van de strook aluminiumfolie is bepalend voor het verstoren van een bepaalde radarfrequentie. Het gevolg hiervan is dat de uitgezonden radarenergie door de stroken aluminiumfolie wordt weerkaatst, waardoor een maximale reflectie wordt verkregen. De reflectie van de op deze manier onnatuurlijk gecreëerde wolk, die gedurende lange tijd in de lucht kan blijven hangen, projecteert met behulp van de elektromagnetische energie van het uitgestrooide radardetecterende materiaal, een misleidend beeld op het radarscherm van de vijand. Omdat de vijandelijke radarstraling niet door de chaff-wolk kan heenkijken, wordt een juiste positiebepaling van de helikopter of het vliegtuig ernstig bemoeilijkt of onmogelijk gemaakt. Hierdoor kunnen eigen troepen een veilig heenkomen zoeken.

Hoewel chaff dateert uit de Tweede Wereldoorlog – waarbij de Britse Royal Air Force de primeur had om tijdens het massabombardement op Hamburg dat duurde van 24 juli t/m 3 augustus 1943 (Operation Gomorrah) voor het eerst chaff te gebruiken – is het principe hetzelfde gebleven. Moderne radarsystemen, die gebruik maken van het Dopplereffect, zijn veel moeilijk te misleiden met chaff, maar nog altijd wordt het gebruikt als actief verdedigingsmiddel (zelfbeschermingsmiddel) tegen geleide raketten.

In het bijzonder transportvliegtuigen zijn slechts beperkt te verdedigen en daardoor kwetsbaar. Een redelijke mate van zelfbescherming wordt gerealiseerd door boordwapens en zelfbeschermingsmaatregelen als chaff en flares, waarmee dan ook verplicht dient te worden gevlogen op gevaarlijke bestemmingen.

Vaak worden chaff en flares tegelijkertijd ingezet met behulp van chaff / flare-dispensers: chaff tegen de radargeleide raketten, flares tegen de infraroodgeleide raketten.

Terug naar Boven

CHALK

Militair personeel en/of materieel (inclusief persoons-, groeps-, sectie- of pelotonsgebonden uitrustingsstukken) dat met één helikopter tegelijkertijd kan worden verplaatst. Gewoonlijk bestaat een chalk uit ± 10 à 15 militairen.

De chalk wordt verdeeld in groepen die gekoppeld zijn aan het aantal zitplaatsen in de helikopter. De chalk stijgt in een vast patroon, in een colonne met enen ter linker- en rechterzijde in de helikopter. De twee groepen per chalk worden sticks genoemd. Ook het aantal (luchtmobiele) parachutisten dat tijdens één vlucht boven de dropzone het vliegtuig dient te verlaten aan één zijde via een deur of opening, wordt stick genoemd.

Iedere chalk heeft een eigen chalknummer, dat is gekoppeld aan één helikopter.

Vervolgens wordt één enkele militair met uitrusting pax genoemd. Het soort uitrusting van de militairen bepaalt het aantal pax dat op één vlucht kan worden meegenomen. Het totaal aan pax wordt troops genoemd. Er wordt een verschil gemaakt tussen troops met rugzak en persoonlijk wapen en troops met volledige bepakking, maar beiden worden combat ready troops genoemd. De hoeveelheid pax is helikoptergebonden:

Foto-impressie van pax, stick en chalk.

Een landing point voor personeel heet touch down point (TDP). Op het TDP stijgt de chalk in de helikopter (emplane) of stijgt de chalk uit (deplane). Een landing point voor materiel wordt cargo touch down point genoemd.

De commandant van één chalk heet chalkcommandant (kan iedere militair zijn die Basis Helikopter Training heeft gehad). Kort vóór de landing stelt de gezagvoerder van de helikopter de chalkcommandant op de hoogte van de laatste ontwikkelingen, zoals de actuele situatie op het landing point dan wel een gewijzigd coördinaat van het landing point. De gegevens worden kort vóór het uitstijgen door de helikoptergezagvoerder aan de chalkcommandant overhandigd.

Een (gedekte) locatie waar de chalk wordt geformeerd voorafgaand aan de verplaatsing door de lucht, heet chalkverzamelpunt. Op het chalkverzamelpunt worden door de chalk én onder leiding van de chalkcommandant handelingen verricht volgens een vaste procedure vóór het instijgen in de helikopter.

Een (gedekte) locatie nabij het landing point, waar de chalk wacht tot de helikopter is geland én het personeel kan instijgen, wordt chalkafwachtingspunt genoemd. Deze locatie kan gemarkeerd zijn.

Een (gedekte) locatie nabij het landing point waar de chalk na het uitstijgen wordt ontbonden, wordt chalkverspreidingspunt genoemd.

Zie ook: flashcard en landing point.

Terug naar Boven

CHATHAM HOUSE RULE

Terug naar Boven

CHAUFFEURSSPELD

Terug naar Boven

CHECKPOINT

Letterlijk: controlepost. Duits: Kontrollpunkt. Frans: point de contrôle. Voorbeeld van een perimeter defence.

Een (semi-)permanente hindernis waar passerende personen en voertuigen worden tegengehouden opdat een controle kan worden uitgevoerd op het:

Vaak is een checkpoint aanwezig op een grens, demarcatielijn e.d., maar – met name in geval van een mobiele checkpoint (MCP) – bevindt de meest doeltreffende zich op een onaangekondigde locatie: brug, wegversmalling, ná een scherpe bocht in de weg of ná een heuveltop.

Om een checkpoint klokrond te kunnen bemensen met de organieke vijf ploegen – aanhoud-, controle-, doorzoekings-, dekkings- en reserveploeg – is normaliter een eenheid van pelotonsgrootte nodig. Alle personen en voertuigen die passeren worden geregistreerd.

Eisen van een checkpoint:

Zie ook: hindernis, perimeter defences en roadblock.

Terug naar Boven

CHEETAH

Luchtverdedigingsvoertuig met als officiële naam: PRTL (Pantser Rups Tegen Luchtdoelen) Gepard CA1. Gepard is Duits voor Cheetah. PRTL wordt uitgesproken als “pruttel” .

Pantser Rups Tegen Luchtdoelen Gepard CA1, bijgenaamd: Cheetah

De Cheetah is ontworpen voor het neerhalen van laagvliegende objecten zoals kleine spionagevliegtuigjes of helikopters. De brigadepantserluchtafweerbatterijen (brigpaluabt), waar de Cheetah is ingedeeld, hebben als taak de luchtverdediging voor de gemechaniseerde brigades (mechbrig):

Het radarsysteem van de Cheetah, zowel rondzoek- als doelvolgradar, is van Holland Signaal. Het onderstel is van een Leopard 1A5, de toren kan 360 graden draaien binnen vier seconden. De Cheetah is een upgrade van de PRTL, die is in gevoerd in 1978 en in 2000 is gemoderniseerd tot Cheetah. In plaats van de Cheetah een gevechtswaardeverbetering te laten ondergaan, zal het luchtverdedigingsvoertuig vanaf medio 2005 worden afgestoten ten faveure van het Stingerplatform.

Specificaties:

Op 5 oktober 2006 om 20.30 uur heeft de Pantser Rups Tegen Luchtdoel (PRTL) Cheetah in het Noord-Duitse Todendorf zijn laatste vuurstoot afgegeven door de commandant van het Commando Luchtdoelartillerie, kolonel Leo Beulen. Todendorf in Schleswig-Holstein, ± 35 km ten noordoosten van Kiel en gelegen aan de Oostzee, wordt sinds 2005 als schietlocatie door de KL gebruikt.

Het laatste schot van de Cheetah, afgevuurd vanaf Todendorf over de Oostzee (© foto: David Otten, 2005)

In 1978 kwamen 95 PRTL's in dienst bij de Koninklijke Landmacht. In de jaren ‘90 werden 60 systemen gewijzigd én omgenaamd om de luchtdoelartillerie van nog meer vuurkracht te voorzien. Met het schot van de kolonel Beulen verlaten de laatste PRTL’s na 28 jaar dienst de bewapening. Hierdoor beschikt de luchtverdediging voor het eerst sinds 1917 niet meer over een kanonsysteem.

Het opdoeken van de Cheetah’s is het gevolg van een herstructurering van de luchtverdedigingseenheden die samensmelten op de locatie van de Groep Geleide Wapens in de Peel en zullen beschikken over drie systemen: Stingerplatforms op Mercedes-Benz (18 maal) en Fennek LVB (eveneens 18 maal), het Short Range Air Defence-raketsysteem (SHORAD) en de Patriot. De MB’s stromen begin 2007 in, de Fenneks in 2008. De raketten zijn gepland voor 2009.

Terug naar Boven

CHEF DEFENSIE STAF

Sinds december 1976 kent de Nederlandse krijgsmacht de Chef Defensie Staf (CDS), vóór die tijd Chef Generale Staf (CGS) geheten. De Chef Defensiestaf, dé militaire adviseur van de Minister van Defensie (MINDEF) en Staatssecretaris van Defensie (STAS), is het hoofd van de Defensiestaf, die belast is met zaken die alle krijgsmachtdelen - Koninklijke Landmacht, Koninklijke Luchtmacht, Koninklijke Marechaussee en Koninklijke Marine - aangaan én met internationale aspecten van het veiligheidsbeleid.

In het zgn. Politiek Beraad - het hoogste overlegorgaan én belangrijkste adviescollege van Defensie waarin de uiteindelijke beleidsbeslissingen worden genomen - legt de CDS wekelijks verantwoordelijkheid af over de uitvoering van zijn beleid.

Feitelijk valt de hoofdtaak van de CDS uiteen in drieën:

Sinds december 1976 heeft de Nederlandse krijgsmacht de volgende CDS gekend:

In het kader van het veranderingsproces bij Defensie zijn maatregelen genomen om de positie van de CDS in de bevelsstructuur te versterken. Deze versterking werd in de Defensienota 2000 onderstreept. Naar aanleiding van geconstateerde tekortkomingen in de voorbereiding van de UNMEE-operatie werd in mei 2000 besloten tot een verdere versterking. Het onder verantwoordelijkheid van de CDS vallende planningsproces voor vredesoperaties werd aangescherpt.

Op 20 augustus 2001 stelde Minister van Defensie Frank de Grave een adviescommissie in die zich moest beraden over de positie van de CDS. De commissie werd met name geacht een advies uit te brengen over het vraagstuk van een eventueel opperbevelhebberschap. Op 19 april 2002 verscheen het eindrapport van deze Adviescommissie Opperbevelhebberschap, 'Van wankel evenwicht naar versterkte defensieorganisatie'. De commissie, onder voorzitterschap van de VVD'er Jan Franssen, bepleit een versterking van de positie van de CDS, opdat die feitelijk wordt gelijkgetrokken met die van de Secretaris-Generaal (SG). Aldus ontstaat een organisatorische driehoek:

De CDS wordt zowel wat betreft de operationele inzet als het planingsproces hiërarchisch boven de bevelhebbers van de krijgsmachtdelen geplaatst. De CDS gaat dus zowel een beleidsadviserende en als een uitvoerende positie innemen. De vraag is hoe de gewenste scheiding tussen uitvoering en beleid zich verhoudt. In het planningsproces betekent de versterkte positie van de CDS ten opzichte van de bevelhebbers dat hij prioriteiten kan stellen en richtlijnen kan geven.

Terug naar Boven

CHEF-STAF

Meervoud: chefs van staven. In België: stafchef. Duits: Chef des Stabes; Generalstabsoffizier. Engels: chief of staff (COS); director of staff (DOS). Frans: chef d'état-major.

Hoofd van de staf van een onderdeel van de landmacht. De chef-staf is een hoofdofficier die het bindend element vormt tussen de diverse secties van een staf, het middelpunt is van de commandogroep en het steunpunt is voor alle stafpersoneel. De staf is de planningscapaciteit van de commandant, bestaande uit stafofficieren en (toegevoegde) stafonderofficieren. De staf geeft geen leiding maar ondersteunt de commandant. De staf bestaat uit secties, die worden aangeduid met de letters S (bataljon en brigade) of G (divisie en legerkorps), CG (NAVO-combined) of (C)J (NAVO-combined joint).

De chef-staf neemt, als ondercommandant met de hoogste rang, in de regel de honneurs waar (als waarnemend commandant) bij afwezigheid van de commandant en de plaatsvervangend commandant van het onderdeel.

De chef-staf leidt bevelsuitgiften (of de commandant), operationele analyses (of de plaatsvervangend commandant), het operationeel besluitvormingsproces (OBP), stafplanningen (of de S3) en overige stafbesprekingen. Zo opent de chef-staf een operatieanalyse met de te volgen procedure en eindigt hij met de richtlijnen voor de coördinatie na de bevelsuitgifte.

Een chef-staf leidt uiteindelijk de operatie, stelt prioriteiten in het optreden vast en neemt beslissingen over de werkzaamheden van de staf.

Een bevelsuitgifte op stafniveau vangt aan met een korte weergave door de S2 van vijand, terrein en weer; de S3 gaat in op de opdracht, de mogelijkheden van eigen troepen en leidt daaruit een beargumenteerd plan af; de S1 geeft de laatste informatie over het personeelsbestand; en de S4 geeft de laatste informatie over de operationele logistieke voorzieningen. Het stafoverleg leidt tot een advies aan de chef-staf, die uiteindelijk beslist wat er gebeurt en een verdeling vaststelt van de operationele middelen over de verschillende ondercommandanten. Tot slot worden de verschillende bevelen opgesteld en verzonden.

Terug naar Boven

CHestwebbing

Ook genaamd: assault vest, battle vest, chestrig of gevechtsvest. Draagstel met meerdere tassen dat op de borst wordt gedragen door middel van twee banden over de schouder en een band om de taille. De chestwebbing kan, gemakkelijker dan een opsvest, in combinatie met een rugzak worden gedragen en is daardoor in het bijzonder geschikt voor Optreden in Verstedelijkte Gebieden (OVG) en voertuiggerelateerde operaties. Met de chestwebbing kunnen essentiële uitrustingsstukken op de man meedragen om een gevechtssituatie van 24 à 48 uur te kunnen overleven: gevechtsrantsoenen (MRE’s), GPS, handgranaten, kompas, patroonhouders met munitie, pionierschop, pistool, stafkaarten en veldfles.

In de regel zijn de tassen waterproof. Zowel in Nederland als in België beschikken de gespecialiseerde eenheden lichte infanterie, al dan niet door eigen aanschaf, over de chestwebbing.

Terug naar Boven

CHINESE MUUR

Hindernis die ten onrechte doorgaat voor onoverkomelijk, zoals die bijvoorbeeld is te vinden op de Engelbrecht van Nassaukazerne van het Korps Commandotroepen (KCT) in Roosendaal òf als object tijdens een survivalrun. De hindernis is een steile betonnen, houten of stenen wand waar met behulp van een touw op én over moet worden geklommen. De naamgeving is afgeleid van de echte Chinese muur: een vele duizenden kilometers lang verdedigingswerk tegen de Mongolen in het noorden van China. Aangezien omlopen niet mogelijk is, kan de hindernis enkel door te beklimmen worden genomen.

Terug naar Boven

CHINESE PARLIAMENT

Operationele briefing, gewoonlijk beperkt tot Special Forces (zoals het Korps Commandotroepen), die plaatsvindt zodra een opdracht is toegewezen. Het Chinese parliament is oorspronkelijk bekend van de Special Air Service (SAS).

Het principe van het Chinese parliament is een open gedachtewisseling waarin alle leden van een team – ongeacht ervaringsopbouw of rang – democratisch en vrijuit kunnen spreken in de voorbereiding op een actie. Ieder lid van het team komt aan het woord. Er wordt niet of nauwelijks gediscussieerd om de besluitvorming te bespoedigen. In deze briefingsvorm komen alle gezichtspunten van alle specialismen binnen een team aan bod.

De leidinggevende beraadt zich ter plekke én in het bijzijn van alle teamleden over alle ingebrachte input en neemt onmiddellijk een beslissing.

De naamgeving Chinese Parliament is afkomstig van de vergaderingen van het Chinees parlement, het Nationaal Volkscongres, in de Volksrepubliek China die bekend stonden als een interne discussieclub waar geen beslissingen werden genomen.

Terug naar Boven

CHINOOK CH-47D

De naam is afkomstig van het indianenvolk van de Chinooks in het noordwesten van de Verenigde Staten. De Chinook CH-47D is, dankzij een tandem hoofdrotoren met elk drie rotorbladen, een zeer herkenbare zware transporthelikopter met veel hefvermogen.

Foto-impressie van de Chinook CH-47D transporthelikopter

De taak van de Chinook is – al dan niet als ‘underslung load’ (grotere en zwaardere vracht onder de helikopter vasthaken) – vervoeren van artilleriestukken, bambi-bucket (flexibele waterzak van 10.000 liter), brandstof (klasse III), containers (20-voet én 40-voet), grondtroepen (33 combat ready troops), militaire voertuigen, munitie (klasse V), mortieren, uitrustingsstukken, veldversterkingsmiddelen, voorraden en water (klasse I). Ook wordt de Chinook gebruikt voor brandbestrijding, medical evacuation (MEDEVAC), parachuteren van troepen en uitvoeren van reddingsoperaties.

Specificaties:

Profielcontouren van de Chinook CH-47D

Bij de Koninklijke Luchtmacht zijn tussen 1996 en ’99 dertien Chinook CH-47D’s in bedrijf gesteld bij 298 Squadron van de Tactische Helikopter Groep, welke integraal deel uitmaakt van 11 Air Manoeuvre Brigade.

Op 27 juli en op 31 oktober 2005 hebben zich tijdens operationele inzet in Afghanistan ongevallen voorgedaan met Chinook-transporthelikopters. Beide toestellen zijn bij de ongevallen verloren gegaan. Het eerste toestel is na een brown out-landing geheel uitgebrand, de tweede kon na een crash op een bergplateau van de Hindu Kush als verloren worden beschouwd.

Bestaat de huidige vloot uit Chinooks van het type CH-47D, medio 2008 zullen naar verwachting vier nieuwe Chinooks van het type CH-47F in gebruik worden genomen. De oudere Delta's krijgen een update-standaardisatie tot Foxtrot en tegelijkertijd een modernisering van de cockpit.

Zie ook: bambi-bucket, Defensie Helikopter Commando (DHC) en under slung load.

Terug naar Boven

CHOKE POINT

Letterlijk: versperringspunt. Geografisch punt op een route dat een zich verplaatsende strijdmacht kan noodzaken om in een gewijzigde formatie verder te verplaatsen. Dit is denkbaar omdat het punt de route versmalt, de doorgang op enig andere wijze beperkt of anderszins de snelheid van de verplaatsing naar beneden haalt en de strijdmacht door vijandelijke activiteiten op het punt kwetsbaar maakt.

De vijand zal choke points – zoals een brug, kruising, T-splitsing, vallei of verstedelijkt gebied – benutten voor hinderlagen, sluipschutteractiviteiten, valstrikken en andere voor de strijdmacht levensbedreigende obstakels.

De passage van een choke point door konvooien en patrouilles heeft strategische, tactische én logistieke waarde vanwege de noodzakelijke aanvoer van versterkingen en voorraden.

Zie ook: coup-de-main.

Terug naar Boven

CIMIC

Action Civilo-Militaire (ACM), Civiel Militaire Samenwerking , Civil-Military Co-operation en Zivil-Militärische Zusammenarbeit (ZMZ) hebben, resp. in het Frans, Nederlands, Engels en Duits, allemaal dezelfde betekenis: CIMIC.

CIMIC is de coördinatie van én samenwerking tussen het geheel van personeel, middelen, procedures en akkoorden waarmee de militaire commandant ter plaatse relaties kan onderhouden met de burgerbevolking. Dit is inbegrepen de (inter)nationale en lokale autoriteiten, Non-Gouvernementele Organisaties (NGO's), Internationale Organisaties (IO's) en overige instanties die de militaire opdracht kunnen ondersteunen.

Het principe bij CIMIC is "Zo civiel als mogelijk, zo militair als noodzakelijk" . Waar militairen in de regel een groot vertrouwen stellen in de principes van Command & Control en communicatie, worden de civiel-militaire relaties eerder geschraagd door een geest van coöperatie, coördinatie en consensus.

CIMIC-aandachtsgebieden zijn onder andere bestuurlijke aangelegenheden, civiele infrastructuur, culturele en religieuze zaken, commerciële en economische zaken en humanitaire hulpverlening.

De doelstelling van CIMIC is militaire commandanten en eenheden te ondersteunen in de uitvoering van een operatie door het onderhouden van contacten met civiele organisaties en daarmee bij te dragen aan de reconstructie en het herstel van de stabiliteit in de regio. CIMIC kan dan ook worden beschouwd als een onderdeel van het Nederlandse buitenlandbeleid in het inzetgebied van de operatie, dat is gericht op het herstel van de autonome wederopbouw van de desbetreffende regio.

Ook draagt CIMIC bij aan het draagvlak (hearts & minds) voor de internationale militaire aanwezigheid bij de burgerbevolking, de nationale en plaatselijke autoriteiten en de internationale, nationale en non-gouvernementele organisaties en instellingen. Hiermee wordt de uitvoering van de militaire operatie vergemakkelijkt.

Pas na het einde van de Koude Oorlog werd veel belang gehecht aan CIMIC. Als gevolg van de post-Koude Oorlog-conflicten veranderde de taak van een op de verdediging van het bondgenootschappelijke grondgebied ingestelde krijgsmacht in de deelname aan crisisbeheersingsoperaties. Sinds de eerste vredesoperaties op de Balkan in de jaren '90 heeft CIMIC zich ontwikkeld tot een volwaardige militaire activiteit.

In de commandolijn is er vanaf het niveau van bataljon/brigade sprake van een Sectie 9 (G9), die contacten in de burgermaatschappij onderhoudt om de commandant en zijn staf te kunnen voorzien van assessments.

Buiten de commandolijn bestaat sinds 3 september 2001 de multinationale CIMIC Group North , bestaande uit Denemarken, Duitsland, Nederland, Noorwegen, Polen en Tsjechië. De CIMIC Group North is ingedeeld bij de Koninklijke Landmacht en gehuisvest op de Nassau Dietz-kazerne in Budel.

De CIMIC-eenheden bij vredesoperaties - zoals het Cimic Support Element (CSE) van 42 (NL) Battle Group SFIR-III in de Stabilisation Force Iraq (SFIR) - zijn ingebed in de internationale commandostructuur onder het commando van de Force Commander, waarbij géén directe aansturing plaatsheeft door de (Chef) Defensiestaf. Ook kan de CIMIC-eenheid op verzoek van de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking worden ingezet. Een voorbeeld hiervan is de inzet van het Nederlands gemechaniseerd bataljon binnen de Stabilisation Force (SFOR) in Bosnië-Hercegovina bij het uitvoeren van kleinschalige hulpprojecten van de zgn. 'Pronk-gelden'. Voorbeelden hiervan zijn de verbouwing van het gemeentehuis in Bugojno en de infrastructurele verbetering van het ziekenhuis in Travnik.

Binnen de NAVO is CIMIC onder andere gebaseerd op de volgende brondocumenten:

Zie ook: 1 CIMIC-bataljon, Force Acceptance, Force Protection, Integrated Development of Entrepreneurial Activities (IDEA) en Quick Impact Projects.

Terug naar Boven

CIRCULATION

Zie ook: capillaire refill en H.O.L.K.-bloedingen.

Terug naar Boven

CIS-BATALJON

101 CIS-bataljon, gestationeerd in Garderen, is een bataljon met drie verbindingscompagnieën (A, B en C) en een Staf- en Stafverzorgingscompagnie. 101 CIS-bataljon valt onder het OOCL en daarmee onder CLAS. Elke compagnie telt drie identieke communicatiepelotons (Commspels) - waarin alle WAN-middelen zijn ondergebracht - en één CIS-peloton - waarin de LAN-basismodules zijn ingedeeld. Een communicatiepeloton bestaat op zijn beurt uit:

• commandogroep
• HF-groep (tweemaal)
• SATCOM-groep
• straalzendergroep (tweemaal)

De SSV-Compagnie - bataljonsstaf en logistieke ondersteuningsmiddelen, zoals distributie-, keuken-, klasse III-, onderhoudsdiagnose- en transportgroep - ondersteunt uitsluitend de logistiek én interne opleiding en training op de vredeslocaties in Garderen; bij operationele inzet wordt het CIS-bataljon (of delen van het CIS-bataljon) immers onder bevel gesteld bij de te steunen eenheden.

101 CIS-bataljon kan gemakkelijk worden verward met het CIS-bataljon van het Duits-Nederlandse legerkorps. Dit is een binationale eenheid van bataljonsgrootte met twee compagnieën (één in Eibergen en één in Garderen): 1 CIS-Coy in Eibergen is volledig binationaal, evenals de bataljonsstaf. 2 CIS-Coy in Garderen is zo goed als volledig Nederlands. Het CIS-bataljon van 1 GNC maakt integraal deel uit van het Duits-Nederlands High Readiness Forces Head Quarters ( HRF HQ) in Münster. Binnen HRF HQ ondersteunt het CIS-bataljon de commandovoering en informatievoorziening van de Koninklijke Landmacht door het uitbrengen van een deel van de operationele, flexibele en geïntegreerde Command & Information Systems voor het operationele domein. Tijdens een operatie stelt de commandant van het CIS-bataljon alle CIS-middelen onder bevel bij één of meerdere commandanten.

Het CIS-bataljon is als eerste (verbindings)eenheid overgeschakeld op het nieuwe verbindingssysteem TITAAN: Theatre Independent Tactical Army and Airforce Network.

Met de invoering van het TITAAN is binnen de binationale Duits-Nederlandse samenwerking een einde gekomen aan zowel het Nederlandse ZODIAC- als het Duitse AUTOKO- verbindingssysteem.

Indien bataljonsstaven en staven van zelfstandige eenheden kleiner dan een bataljon met een Local Area Network (LAN) - basismodule met bijbehorende eindapparatuur - onderling moeten worden verbonden, is de hulp benodigd van 101 CIS -bataljon. In voorkomend geval steekt 101 CIS-bataljon een helpende hand toe met zgn. WAN-middelen (Wide Area Network):

• satellietcommunicatieapparatuur
• straalzenders
• High Frequency-installaties

De WAN-middelen dragen er zorg voor dat grote afstanden tussen de diverse eenheden van bataljonsgrootte kunnen worden overbrugd.

Terug naar Boven

CItaten & kreten

Terug naar Boven

CIVIEL MEDISCH PERSONEEL

Afgekort: CMP. Personeel dat werkt in één van de relatieziekenhuizen van het Ministerie van Defensie. Dit is een algemeen of academisch ziekenhuis dat de beschikbaarheid van chirurgische teams (bestaande uit medisch specialisten) ten behoeve van missies, oefeningen e.d. garandeert. Een chirurgisch team bestaat uit:

Het personeel is geplaatst bij het Project Implementatie Samenwerking Defensie en Relatieziekenhuizen (IDR), dat op zijn beurt is ingedeeld bij het Militair Geneeskundig Facilitair Bedrijf (MGFB). CMP’ers behoren tot de actieve reservisten, evenals militairen van Nationale Reserve (NATRES), Nationaal Commando (in het kader van militaire bijstand), CIMIC Group North / IDEA (Integrated Development of Entrepreneurial Activities) en de Cavalerie Ere-escorte.

CMP’ers krijgen opleidingen aan de Koninklijke Militaire Academie én in Advanced Trauma Life Support en, afhankelijk van de missie, een Missie Gerichte Instructie.

Terug naar Boven

C-LAS (COMMANDANT LANDSTRIJDKRACHTEN)

Zie ook: Every soldier a rifleman.

Terug naar Boven

CLAS-LEGPENNING

Legpenning in zilver of goud voor personeel dat ressorteert onder het Commando Landstrijdkrachten. De legpenning is een bijzondere onderscheiding voor bijzondere verdiensten.

Op de voorzijde van de legpenning staat het opschrift “Commando Landstrijdkrachten”, op de achterzijde “Aedificator excellens” – wat “Voortreffelijk bouwer” betekent. De legpenning is tot op heden (2011) aan ruim twintig mensen toegekend, onder wie: 2008 Adjudant Jo Hugens (Persco-adjudant) 2010 Luitenant-kolonel Detlev Simons (Hoofd Landmachtvoorlichting) 2010 Korporaal der eerste klasse Johan Pols (Nationale Reserve) 2010 Adjudant Ad van Gog (hoofdredacteur De Onderofficier) 2011 Kolonel Tjeerd de Vries

Terug naar Boven

CLASSIFICEREN

Duits: klassifizieren. Engels: classify. Frans: classifier. Rangschikken van documenten en materieel in bepaalde groepen met het doel passende maatregelen te kunnen nemen om militaire gegevens te beveiligen tegen kennisneming door onbevoegden.

Terug naar Boven

CLAUSEWITZ, CARL VON

Zie ook: citaten & kreten, fog of war, frictie, friendly fire, oorlogsrecht, planningsfactor, Tactiek om te begrijpen (Otto van Wiggen, Theo Pollaert en Erik Jellema), tijd- en ruimtefactoren, Vom Kriege van Clausewitz (Hew Strachan) en zwaartepunt.

Terug naar Boven

CLAYMORE

Codenaam: M18(A1). Spreek uit: “Kleemoor”. Een op het maaiveld geplaatste richtingfragmentatiemijn met een gerond, holrond oppervlak, waarvan het effect van de detonatie is geconcentreerd in de richting van vijandelijk personeel. De claymore vuurt bij detonatie 700 stalen kogellagertjes af.

Feitelijk is de claymore een speciaal soort AP-mijn, maar volgens het Verdrag van Ottawa (1997) - dat export, gebruik, opslag en productie van landmijnen verbiedt - voldoet de claymore niet aan de definitie van een landmijn (omdat deze bijvoorbeeld niet wordt ingegraven). Toch mogen claymore's voortaan alleen op commando, d.w.z. bediend door militairen, tot detonatie worden worden gebracht

Links een op het maaiveld geplaatste claymore, rechts de claymore met toebehoren, o.a. het detonatiekoord

Naar aanleiding van de massale Chinese aanvallen tijdens de Korea-oorlog (1950-1953) ontwikkelde de U.S. Army in 1956 de claymore die honderden stalen kogellagertjes in één schot kon afvuren. Als het explosief detoneert wordt de kracht naar voren (vijandzijde) gericht, waardoor met hoge snelheid de kogellagertjes worden gelanceerd. De claymore staat boven het maaiveld gericht naar de waarschijnlijke plaats van de vijand . Tijdens de Vietnam-oorlog werd de claymore voor het eerst op grote schaal toegepast als antipersoneelsmijn (AP-mijn), waartoe maandelijks 80.000 claymores werden gefabriceerd.

De claymore heeft een olijfkleurige plastic omhulsel met daarop de tekst "Front Toward Enemy" (“Voorzijde naar vijand”).

Het afgaan van de claymore is eenvoudig op afstand te bedienen door middel van een detonatiekoord, struikeldraad of handgranaat. De claymore is zeer effectief tegen infanterie. Als er een infanterist voorlangs loopt gaat het explosief af, maar mocht de infanterist niet afdoende dichtbij komen, kan de claymore ook handmatig van een afstand gedetoneerd worden. De claymore kan ook prima worden gebruikt als hindernis, hinderlaag of nabijbescherming voor eigen troepen (verdedigingswapen tegen infiltratie e.d.).

Specificaties:

Zie ook: horizontaaleffectwapen.

Terug naar Boven

CLEAR, HOLD, BUILD

Afgekort: CHB. Wijze om de werkzaamheden in het kader van counter-insurgency (COIN) te omschrijven: verdrijf de insurgents (opstandelingen) uit het gebied; houdt het gebied met voldoende troepen en middelen onder controle; begin met wederopbouw doordat het vertrouwen van de bevolking is gewonnen.

CHB-operaties vinden gelijktijdig plaats, niet opeenvolgend, én te allen tijde ten behoeve van en in samenwerking met de host nation.

De aanwezigheid van voldoende grondtroepen is hierbij cruciaal om een veilige omgeving te realiseren. Als er te weinig grondtroepen zijn zal het proces van wederopbouw slechts langzaam op gang kunnen komen. Bij te weinig grondtroepen zal ook de afhankelijkheid van close air support (CAS) dikwijls groot zijn, wat de kans op collateral damage en burgerslachtoffers vergroot – wat het draagvlak onder de lokale bevolking ten faveure van de internationale troepenmacht ondergraaft.

Ook is de aanwezigheid van voldoende inlichtingencapaciteit noodzakelijk, om steeds op de hoogte te zijn van de troepenomvang en –sterkte van de vijand.

Het onder controle houden van een dergelijk gebied kan onder meer met behulp van cordons, roadblocks, checkpoints e.d. Troepen kunnen (ook) huis voor huis ontruimen of zuiveren, op zoek naar wapens, munitie en illegale activiteiten. In de eindfase, als alle gebouwen zijn gezuiverd/ontruimd, kunnen alle openbare diensten en nutsvoorzieningen worden hersteld: riolering, water, elektriciteit en afvalverwijdering. Eigen troepen blijven in het gebied totdat de strijdmacht van de host nation in staat is het gebied over te nemen en te behouden.

De term ‘Clear, Hold, Build’ is voor het eerst toegepast door de Amerikaanse kolonel Herbert R. McMaster. In september 2005 leidde Operation Restoring Rights in de Iraakse provincie Ninawa en stad Tal Afar ertoe dat de lokale insurgents werden verslagen en strongholds werden opgeruimd. Behalve in Irak (Operation Iraqi Freedom, onder andere tijdens de surge in Bagdad in 2007) ook toegepast in Afghanistan (Operation Enduring Freedom).

Zie ook: counter-insurgency (COIN) en 3D-doctrine (Defence, Development, Diplomacy).

Terug naar Boven

CLINOMETER

Instrument waarmee de helling van hoeken in het vrije veld ten opzichte van de horizon kan worden gemeten en afgelezen. De gemeten helling kan worden weergegeven in zowel graden als procenten. Een vizier van de clinometer wordt gericht op een punt in het vrije veld. Doordat een gradenboog meedraait en met behulp van een prisma wordt geprojecteerd, kan de helling worden afgelezen.

Terug naar Boven

CLOSE AIR SUPPORT

Afgekort: CAS. Duits: Luftnahunterstützung. Frans: appui aérien rapproché. Luchtsteun door helikopters (rotary wings) of vliegtuigen (fixed wings) die zich richt tegen vijandelijke doelen die zich in de nabijheid bevinden van eigen landstrijdkrachten. CAS is dus nauw verbonden met het gevecht op de grond. In het uiterste geval kunnen hierbij luchtaanvallen worden uitgevoerd op al dan niet tevoren verkende doelen die meestal dichtbij de locatie van eigen eenheden zijn gesitueerd.

CAS vereist nauwkeurige coördinatie tussen de luchtacties, grondgebonden vuursteun, luchtverdediging en manoeuvre, de luchtverdediging en de vereisen. Daarnaast worden de volgende termen gehanteerd:

Een toestel met een CAS-taak – met behulp van gevechtshelikopters zoals de Apache AH-64 en de Cobra AH-1 en gevechtsstraaljagers als de F-16 en de A-10 Thunderbolt – is dan ook een verlengstuk van de landstrijdkrachten. De piloot wordt geleid door een Forward Air Controller (FAC) van de grondtroepen, die het aan te vallen doel beschrijft en aanduidt. De FAC'er is een functie binnen de Koninklijke Landmacht.

CAS is ook belangwekkend binnen het Optreden in Verstedelijkte Gebieden (OVG). Daarnaast kunnen toestellen met een CAS-missie de commandant van de grondtroepen voorzien van meer informatie en situational awareness.

Close Air Support mag niet worden verward airstrikes. Zie ook: AN/PRC-117F, danger close en vuuraanvraag.

Terug naar Boven

CLOSE COMBAT ATTACK

Afgekort: CCA. Gevechtshelikopters die het grondgebonden optreden van landstrijdkrachten in de directe nabijheid ondersteunen en luchtaanvallen uitvoeren. De landstrijdkrachten zijn in direct contact – TIC – met de vijand, dan wel anticiperen hierop.

Gevechtshelikopters schieten na of tijdens een tactische vlucht (on)geleide raketten af. Daarmee kunnen allerhande objecten, zowel statische als mobiele, onder vuur worden genomen. Ook doorgunners kunnen vuur uitbrengen.

De zwakke plekken van (gevechts)helikopters zijn de momenten dat zij aan de grond staan (opstijgen en landen) én Triple A (AAA): Anti-Aircraft Artillery. Luchtafweer, zoals luchtdoelartillerie en als luchtverdediging gebruikte antitankwapens - zoals de Rocket Propelled Grenade (RPG) – kunnen het ondersteunend optreden van gevechtshelikopters tijdens een CCA danig in de war gooien of zelfs geheel tenietdoen.

Terug naar Boven

CLOSE PROTECTION

Persoonsbeveiliging door lijfwachten. Het nemen van specialistische voorzorgs- en beschermingsmaatregelen ter protectie van door aanzien of status onderscheiden Very Important Persons (VIP’s) om hen te behoeden voor vijandelijk optreden of de effecten daarvan. Aan hen wordt een persoonsbeveiliger toegewezen van een Private Military Company (PMC, in het Nederlands: particulier militair en beveiligingsbedrijf, PMB) of van een daartoe gespecialiseerde militaire eenheid. Het meest bekende voorbeelden daarvan in Nederland is de Brigade Speciale Beveiliging (BSB) van de Koninklijke Marechaussee.

In close protection wordt voorzien op basis van een dreigingsanalyse voor een als bedreigend of vijandig aangemerkte omgeving. Indien nodig zullen gevechtshandelingen niet uitblijven.

Voorbeelden van VIP’s zijn:

Zie ook: huurling.

Terug naar Boven

CLOSE QUARTER BATTLE

Afgekort: CQB. Duits: Nahkampf. Frans: combat rapproché. Vrije vertaling: man-tot-man gevecht of "gevecht op de vierkante meter".

Behalve de titel van een boek van Special Air Service-auteur Mike Curtis – ‘Close Quarter Battle. The explosive true story of 15 years under fire’ (vertaald als ‘Onder vuur’) – is CQB niets anders dan wat voorheen het man-tot-man gevecht werd genoemd.

Man-tot-man kan zowel gewapend als ongewapend plaatsvinden, maar vanwege de nabijheid van de tegenstander is de ongewapende variant van deze gevechtstechniek het meest waarschijnlijk. Het gevecht wordt dan immers op een zodanige afstand van de tegenstander gevoerd dat traditionele militaire wapens niet (meer) doeltreffend zijn.

CQB'en is een methode van tactische beweeglijkheid, met name in het geval van:

Vond het man-tot-man gevecht voorheen vaak plaats door op het wapen een bajonet te plaatsen en stormvurend voorwaarts te gaan, tegenwoordig wordt de CQB hoofdzakelijk uitgevochten met de blote handen, slag- of steekwapens beoefend. De technieken die bij CQB’en worden aangeleerd – binnen de Koninklijke Landmacht hoofdzakelijk bij het Korps Commandotroepen en zowel pantser- als luchtmobiele infanteristen – zijn veelal een combinatie van diverse vechtkunsten. Deze vechtkunsten zijn eenvoudig aan te leren en zeer effectief.

CQB’en is ontstaan in de jaren’60. Met name Special Forces hebben vanaf toen, vanwege de noodzaak van Close Combat met de vijand tijdens conventionele oorlogvoering, een opleidings- en trainingsprogramma ontwikkeld. In de jaren’70 zijn die programma’s verfijnd door de opkomst van het internationaal terrorisme, ingeluid met de Palestijnse aanslag tijdens de Olympische Spelen van 1972 in München.

Zie ook: double-tap.

Terug naar Boven

CLOSE TARGET RECCE

Afgekort: CTR. Door infanteristen en Special Forces, zoals Korps Commandotroepen en Special Air Service, uitgevoerde verkenningsopdracht om achtereenvolgens de plaats van een vijandelijk (beveiligd) object te bepalen én essentiële informatie te verzamelen in de gelokaliseerde vijandelijke omgeving. De te verzamelen informatie kan uiteenlopen van posities tot strekten, bevoorradingsroutes e.d.

Bij CTR gaat het erom zo dicht mogelijk op het object te komen om alle benodigde informatie te kunnen vergaren; alle leden van de verkenning zijn dan ook precies op de hoogte van de verkenningsopdracht. De verkenners kunnen op alle mogelijke manieren het object benaderen, zoals afgezet door een helikopter (drop-off point), per parachute of te voet.

Met behulp van de informatie kan vervolgens een aanval worden gepland. Het meest praktisch is om het resultaat van een CTR om te zetten in een maquette, waarmee de overigen worden geïnformeerd over het verkenningsresultaat. Idealiter vindt de CTR plaats gedurende avond of nacht. Als alle benodigde informatie bekend is, kan extractie van de missie plaatsvinden.

Terug naar Boven

CLOSURE RATE

De snelheid waarmee militair vermogen beslissend kan ingrijpen in een conflict nadat het de opdracht daartoe heeft ontvangen (is getasked).

Het criterium ‘closure rate’ is uiterst belangrijk, vooral in het eerste stadium van een nieuwe ontwikkeling. Dit is met name het geval bij initiële opdrachten met een expeditionair karakter.

Terug naar Boven

CLUSTERBOM

Een door een helikopter of vliegtuig afgeworpen bom die honderden kleine granaten verspreidt. De clusterbom spat in de lucht uiteen, wordt vaak gestabiliseerd met een kleine parachute en vervolgens verspreid over het maaiveld. De clusterbom explodeert bij grondcontact dan wel na een bepaalde periode. De clusterbom kan gemakkelijk de oppervlakte van ruwweg een voetbalveld vernielen, d.i. 5.000 m². De kans op collateral damage is daardoor relatief groot.

Compilatiefoto van clusterbommen

Clusterbommen zijn gericht op het uitschakelen van grond- of oppervlaktedoelen zoals vliegvelden, elektronische installaties, verzamelgebieden van militair materieel en militaire eenheden, gepantserde eenheden en brandstofopslagplaatsen en worden gerekend tot submunitie (munitie in munitie). De submunitie van een clusterbom heeft dezelfde vernietigende werking als een antipersoonsmijn (AP-mijn).

Voorbeelden van clusterbommen binnen de Nederlandse krijgsmacht zijn:

Van 19 t/m 30 mei 2008 is de Dublin Conference on Cluster Munitions gehouden, een bijeenkomst om clustermunitie wereldwijd in de ban te doen. Hier werden diplomaten uit 111 landen het eens over een totaalverbod op het gebruik van clusterbommen - een belangrijke uitbreiding van het humanitair oorlogsrecht. Een van de ondertekenaars was Nederland.

Afgesproken is ook dat binnen 8 jaar de voorraden clustermunitie moeten zijn vernietigd en dat de slagvelden waar de bommen zijn ingezet worden opgeruimd. De niet-ontplofte kleine bommetjes waarin clusterbommen uiteenvallen veroorzaken nog dagelijks doden. Het verdrag zal niet worden ondertekend door China, India, Israël, Pakistan, Rusland en de Verenigde Staten, allen niet toevallig hoofdproducenten van clustermunitie.

Op 3 en 4 december 2008 is in Oslo (Signing Conference Oslo) de Convention on Cluster Munitions (CCM) gesloten door 94 landen. Voor Nederland tekende de Minister van Buitenlandse Zaken, mr. Maxime Verhagen, het verdrag.

Terug naar Boven

COBRA 148 BOORBREEKHAMER

De Cobra 148 boorbreekhamer behoort tot de geniegereedschappen, evenals onder andere grondboor, motorkettingzaag, schiethamer en trilplaat. Met de bijgeleverde beitels (24, 29, 33, 34 en 45 mm) kan de boorbreekhamer in alle standen boren (stand laag) of breken (stand hoog). De Cobra 148 boorbreekhamer is een ééncilinder luchtgekoelde tweetaktmotor die werkt op mengsmering 1:20 (diesel:benzine). Starten gebeurt door middel van een startkoord, waarna de boorbreekhamer 2 à 3 minuten moet warmdraaien. Een ingebouwde compressor zorgt voor perslucht om tijdens het boren het boorgat leeg te blazen. Tijdens het werken met de Cobra 148 boorbreekhamer mag geen loshangende kleding worden gedragen en moeten oordoppen, veiligheidsschoenen en werkhandschoenen worden gedragen. Bij gebruik van de Cobra 148 boorbreekhamer in afgesloten ruimten, moet rekening worden gehouden met opeenhoping van koolmonoxide. Bij het aftanken wordt gebruik gemaakt van een trechter of flexibele tuit; een absorptiedoek wordt gereed gehouden om gemorste brandstof op te vangen of op te deppen. Werkinstructies voor de boorbreekhamer zijn te vinden in de IK 001190.

Terug naar Boven

CODE RED

Disciplinaire militaire maatregel die officieel verboden is maar wel degelijk ten uitvoer wordt gebracht. De ongeschreven code houdt in: wie het verpest, die heeft een lesje nodig. De opdracht hiertoe kan van een militaire meerdere komen, maar de militairen zélf houden elkaar ook in de gaten. Groepsgedrag staat in zeer hoog aanzien. De code red komt met name naar voren in de Amerikaanse speelfilm ‘A Few Good Men’ (1992). Hierin moet het advocatenduo Kaffee (Tom Cruise) en Galloway (Demi Moore) bewijzen dat de commandant van de U.S. Naval Base in Guantanamo Bay, Cuba, kolonel Nathan Jessup (Jack Nicholson) een code red heeft bevolen aan twee onderhebbenden om een derde militair een lesje te leren. Die derde heet Santiago. Hij maakt er een bende van en valt zeer slecht binnen de groep. Zulke lui worden niet getolereerd.

Uiteindelijk legt Jessup, die er alles voor over heeft om zijn eer te redden en ervan overtuigd is dat Kaffee de waarheid niet aankan (“You can’t handle the truth!”), in de rechtbank een bekentenis af: “I have neither the time nor the inclination to explain myself to a man who rises and sleeps under the blanket of the very freedom I provide, then questions the manner in which I provide it!” (“Ik heb niet de tijd noch de lust om aan iemand verantwoording af te leggen die nota bene slaapt onder de deken van precies die vrijheid waar ik voor zorg in plaats van te twijfelen aan de manier hoe ik daarvoor heb gezorgd!”)

Terug naar Boven

CODEWOORD

Duits: Codewort; Deckwort. Engels: code word. Frans: mot-code. Geheim(e), vooraf afgesproken woord(en), met een andere dan de letterlijke betekenis. Codewoorden worden door militairen gebruikt als teken dat iets een aanvang kan nemen.

Een codewoord vergroot de veiligheid van een militaire actie, alleen al doordat alleen eigen troepen bekend zijn met de geheime betekenis van het codewoord. Daarmee is het gebruik van een codewoord een relatief veilige dekmantel om de uitvoering van zaken te laten aanvangen: afkondigen van radiostilte of wisselen van frequenties op de radio, contact maken met eigen troepen (aanroep- en wederwoordprocedure), gevecht afbreken of vuur uitbrengen.

Voorbeelden van codewoorden en hun betekenis:

Terug naar Boven

COEHOORNMORTIER

Terug naar Boven

C.O.L.D. F.E.E.T.

Ezelsbruggetje om warm te blijven onder koude weersomstandigheden, evenals L.O.R.D. Het is niet alleen een verantwoordelijkheid van commandanten maar te allen tijde juist ook een individuele verantwoordelijkheid om onder koudweersomstandigheden warm te blijven en niet ten prooi te vallen aan één van de vormen van koudeletsels (cold weather injuries).

Onderkoeling (hypothermie) kan goeddeels worden voorkomen wanneer zoveel mogelijk het acroniem C.O.L.D. wordt aangehouden.

Verdere persoonlijke aandachtspunten ter voorkoming van koudeletsels:

Zie ook: koudeletsels en L.O.R.D. en meerlagensysteem.

Terug naar Boven

COLLATERAL DAMAGE

Duits: Begeleitschäden, Kollateralschäden, Nebenschäden, Sekundärschäden. Engels: secondary effects. Frans: dommages collatéraux, dommages indirectes. Nederlands: bijkomende schade, collaterale schade, nevenschade, omgevingsschade, secundaire uitwerking, zijdelingse schade. De term is gerelateerd aan de Laws of Armed Conflict (LOAC).

Door militaire operaties veroorzaakte letsel of schade aan personen, zoals slachtoffers onder de burgerbevolking, of infrastructuur, zoals bruggen, elektriciteitscentrales, gebouwenobjecten, wegen en overige schade aan civiele objecten. Deze schade, veroorzaakt door het effect van eigen wapens en wapensystemen, is in beginsel onbedoeld en ongewenst.

Onder meer als gevolg van operatie Allied Force in Kosovo (1999) is het belang van het trachten te vermijden van collateral damage toegenomen. Mede hierdoor is de inzet van vuursteun (artillerie, mortieren), luchtbombardementen (airstrikes) en anti-tankwapens – vanwege de extreme penetratiekracht – niet langer een automatisme; onder andere de rules of engagement en de collateral damage estimate (CDE) bepalen welke wapensystemen al dan niet kunnen worden aangewend. Zo is bij optreden in verstedelijkte gebieden collateral damage nauwelijks onvermijdbaar. Vaak is collateral damage het gevolg van afketsers of -zwaaiers van ricocheterende munitie.

Bij CDE wordt eerst gekeken naar proportionaliteit: het toepassen van geweld moet worden beperkt tot het minimaal noodzakelijke om het gestelde doel te bereiken. Van een aanval op een militair doel moet worden afgezien wanneer het te verwachten militaire voordeel en de te verwachten collateral damage niet in verhouding tot elkaar staan. Naast proportionaliteit (middelen), moet het tijdstip van een aanval zorgvuldig worden gekozen ter beperking van collateral damage.

Collateral damage heeft behalve een militaire ook een politieke lading. Wanneer wapeninzet leidt tot veel slachtoffers en schade, kan daardoor het draagvlak, zowel in het operatiegebied (steun van de bevolking) als in eigen land, snel afnemen. Het effect van collateral damage op media en publieke opinie is groot, maar ondanks hightech in militaire wapentechnologie blijven menselijke fouten onontkoombaar bij een aanval op een militair doel.

Bij het toepassen van de CDE – het uitvoeren van de risicoanalyse voorafgaand aan de wapeninzet – wordt gekeken naar collateral damage objects. Wanneer de afstand tussen doel en collateral damage objects klein is, beperkt dit de mogelijkheden om wapens in te zetten. In de regel zal toepassing van de CDE ertoe leiden dat tegen doelen waar een grote kans op collateral damage bestaat, gebruik wordt gemaakt van precisiewapens en –munitie.

De inzet van een bepaald wapen(systeem) wordt ook bepaald door de gevaren van inzet van een wapensysteem in de nabijheid van eigen troepen (danger close). Hierbij stelt combat identification eigen troepen in staat om deconflictie toe te passen tot op het laagste niveau. Om zich een juist besluit over wapeninzet te vormen, moet een strijdmacht ook beschikken over voldoende near real-time (recent) en real-time (heden) inlichtingen.

Naast operatie Allied Force heeft operatie Enduring Freedom (Afghanistan, vanaf 2011) aangetoond dat het gebruik van precisiewapens en -munitie toeneemt. Dit wil niet zeggen dat het afwerpen van lasergeleide munitie – die met name effectief is bij de aanval op punt- en bewegende doelen – geen collateral damage kan veroorzaken: hoe zwaarder de bom, hoe groter de kans op collateral damage.

Door minimalisering van het gevechtsveld in asymmetrische oorlogvoering (360° rondom) neemt niet alleen de kans op friendly fire blue-on-blue (fratricide) sterk toe, ook het aantal interacties met de burgerbevolking. Hierbij hoort ook de toenemende kans op collateral damage en de onophoudelijke dreiging van improvised explosive devices en aanslagen door scherpschutters of zelfmoordenaars. Wanneer de lokale bevolking het gebied ontvlucht, is de kans op collateral damage kleiner.

Zie ook: asymmetrische oorlogvoering, danger close, deconflictie, friendly fire, proportionaliteit, ricochet, rules of engagement en trefferbeeld.

Terug naar Boven

COLOCATIE

Terug naar Boven

COLONNE

Duits: Marschkolonne. Engels: column. Frans: colonne de marche; formation en ligne de file.

Definitie: “Een aantal zich achter elkaar bevindende militaire dan wel bij een onderdeel van de rampenbestrijdingsorganisatie in gebruik zijnde motorvoertuigen, onder één commandant, die de door Onze Minister van Verkeer en Waterstaat in overeenstemming met Onze Minister van Defensie vastgestelde herkenningstekens voeren.”

Voorbeelden van colonnes, in beide gevallen zonder colonnesignalering.

De Bevelhebber der Landstrijdkrachten (BLS) heeft verder bepaald dat een militaire colonne moet bestaan uit minimaal vijf motorvoertuigen op méér dan twee wielen dan wel speciale transporten van minimaal drie motorvoertuigen.

Normaliter worden verplaatsingen van eenheden uitgevoerd in colonneverband, waarbij de onderdelen in een door de commandant te bepalen volgorde worden gegroepeerd. Een colonne van enige omvang wordt verdeeld in een aantal colonne-elementen:

Colonne Aantal zich achter elkaar bevindende voertuigen, dat zich onder eenhoofdige leiding langs dezelfde route in dezelfde richting verplaatst Marscolonne Colonne die is onderverdeeld in twee of meer marsseries Marsserie Deel van een marscolonne, dat is samengesteld uit één of meer marseenheden met – bij voorkeur – dezelfde eigenschappen (b.v. soort voertuig) Marseenheid Deel van een marsserie, dat bestaat uit niet meer dan 20 voertuigen met - bij voorkeur - dezelfde eigenschappen

Verplaatsingen van minder dan 20 voertuigen worden normaal gesproken niet uitgevoerd als colonne, maar zullen infiltratiegewijs verplaatsen. Colonnes kunnen zich verplaatsen in een regelmatige resp. onregelmatige colonnevorm:

In Nederland verplaatsen colonnes zich met de volgende snelheden:

Daarnaast heeft een colonne zich te houden aan de dichtheid: het aantal voertuigen per km. In de regel is de dichtheid tien voertuigen per kilometer op autosnelwegen en twintig voertuigen per kilometer op overige wegen.

Niet te verwarren met een konvooi. Zie ook: border crossing point (BCP) en verspreidingspunt.

Terug naar Boven

COLONNEFUNCTIONARISSEN

Terug naar Boven

COLONNENUMMER

Een colonnenummer op een militair voertuig kan bestaan uit de volgende elementen:

Als voorbeeld: 3/02 NLDGNC 15 B

Terug naar Boven

COLONNESIGNALERING

Voor wat betreft het aangeven van de juiste zijde voor het aanbrengen van de signalering bij het rijden van een colonne, geldt dat “rechtsvoor” aan het voertuig bij Nederlandse militaire voertuigen altijd de zijde van de chauffeur is, dus altijd de voertuigzijde gezien vanuit de cabine van het voertuig.

De te voeren herkenningstekens in vredes- en oorlogstijd zijn bij Ministeriële Beschikking vastgelegd. In vredestijd geldt:

Alle voertuigen voeren ontstoken groot licht cq. dimlicht. Het laatste voertuig voert knipperende waarschuwings- of alarmlichten in de navolgende gevallen:

Overige weggebruikers mogen militaire colonnes niet doorsnijden, met uitzondering van motorvoertuigen van hulpverleningsdiensten indien zij optische en akoestische signalen voeren. Bij driekleurige verkeerslichten geldt dat militaire colonnes die het teken bij groen licht zijn begonnen te passeren, mogen blijven doorrijden, ook nadat het verkeerslicht op oranje of rood is gesprongen.

In oorlogstijd geldt dat alleen het voorste en het achterste voertuig van een colonne-element een colonnesignalering krijgen: het voorste voertuig rechtsvoor zowel een blauwe vlag als kap, het achterste voertuig rechtsvoor zowel een groene vlag als kap.

Zie ook: border crossing point (BCP) en verspreidingspunt.

Terug naar Boven

COLONNETEKENS

Ook genaamd: gidstekens. Onderstaande veertien colonnetekens voor het gebruik bij daglicht en goed zicht: arm- en handgebaren om aanwijzingen te geven aan de chauffeur van een verplaatsend voertuig:

Terug naar Boven

COLPRO

Betekenis: Collective Protection. Nederlands: collectieve bescherming. COLPRO is de fysieke bescherming tegen CBRN door gebruikmaking van collectieve beschermingsmiddelen. Het meest bekend zijn de zgn. COLPRO-systemen: opblaasbare tenten waarin militairen in (potentieel) besmet gebied kunnen werken en rusten zonder zelf besmet te raken. In de NBC-beschermde ruimte behoeven dan ook géén persoonlijke beschermingsmaatregelen tegen CBRN – zoals NBC-masker en NBC-pak – te worden uitgevoerd. Onder NBC-omstandigheden vergroot COLPRO de inzetbaarheid én het voortzettingsvermogen.

Ook bijvoorbeeld een hulppost – geneeskundige inrichting role-1 – kan optreden als Contamination Control Area (CCA). De CCA is het gebied waar ontsmetting plaatsheeft van personeel en materieel, inbegrepen gewonden en zieken:

De CCA kent in het optreden een driedeling als:

In elk geval moet binnen de CCA aan de volgende zaken aandacht worden besteed:

Zie ook: CBRN, FM-12 (CBRN-masker), maskeroefenruimte en NBC-pak.

Terug naar Boven

COMBAT APPLICATION TOURNIQUET

Afgekort: CAT. NSN 6515-01-521-7976.

De tourniquetstaaf wordt in de borgclip geplaatst, zodat deze niet kan losschieten, en de klittenbandriem over de staaf geplaatst. Tot slot worden zowel tourniquetstaaf als klittenbandriem vastgemaakt door de sluitband strak te trekken en aan de tegenoverliggende haak van de borgclip te bevestigen.

Volgens het nieuwe TCCC-protocol vindt het aanleggen van de CAT plaats in de fase Care Under Fire, waarin het creëren van vuuroverwicht één van de eerste prioriteiten is. TCCC is geïnspireerd op geneeskundig handelen in een hoger geweldsspectrum.

Zie ook: Tactical Combat Casualty Care (TCCC).

Terug naar Boven

COmbat cocktail

Nederlands: gevechtscocktail. In de film Basic (2003, regie John McTiernan, hoofdrollen John Travolta, Connie Nielsen en Samuel L. Jackson) wordt een combat cocktail per injectie gepresenteerd. Dit is een combinatie van de snel werkende en zwaar verslavende pijnstiller Demerol® (pethidine) en anabole steroïden. De gevechtscocktail wordt geleverd door arts Pete Vilmer (Harry Connick Jr.), onder andere om de oefening ‘Green Hell’ in de Panamese jungle te kunnen overleven. De informatie in dit lemma geeft u beter ‘beeld en geluid’, maar vervangt nooit de diensten of informatie van professionals binnen de gezondheidszorg. Voor diagnoses en medische vragen dient u zich te allen tijde te wenden tot professionele zorgverleners. Terug naar Boven

COMBAT LIFE SAVER

Afgekort: CLS’er. Nederlandse benaming: gewondenhelper. Combattant met geneeskundige neventaak (CGN), evenals de Medic.

Op het Instittut Defensie Geneeskundige Opleidingen (IDGO) in Hollandsche Rading wordt door de Vakgroep Militair Geneeskundige Opleidingen (MILGO) onder andere de opleiding verzorgd voor militair geneeskundige neventakers, zoals:

De opleiding tot CLS'er neemt vier weken in beslag. De CLS'er - of gewondenhelper - behoort niet tot het geneeskundig personeel en is dus géén non-combattant. Binnen zijn groep of ploeg heeft hij een zgn. dubbelfunctie. Enerzijds is hij bijvoorbeeld Minimi-mitrailleurschutter, aan de andere kant gewondenhelper. Binnen zijn groep of ploeg kan hij organiek optreden, maar ook in een groter (peloton, compagnie) of specialistisch (geneeskundige afvoergroep, geneeskundig peloton) verband. De CLS'er wordt organisatorisch met name ingedeeld bij de manoeuvre, zoals bij 11 Air Manoeuvre Brigade Air Assault en de pantserinfanteriebataljons (17, 42, 44 en 45).

De functie van CLS'er is de noodzakelijke overbrugging tussen de Zelfhulp en Kameradenhulp (ZHKH) zoals die voor elke individuele militair geldt én de handelingen zoals die door het gekwalificeerd geneeskundig personeel mogen worden uitgevoerd, zoals verzorgenden, Algemeen Militair Verpleegkundigen (AMV’ers) en artsen. Noodzakelijk, omdat de CLS’er in uitzendgebieden zelfstandig opereert in een bepaald gebied van verantwoordelijkheid, waarbij hij in de meeste gevallen niet direct kan teruggevallen op militaire gezondheidszorg, laat staan op civiele gezondheidszorg.

De CLS'er heeft na het doorlopen van en slagen voor de opleiding een hogere basiskennis dan elke andere militair die alleen de ZHKH beheerst. De geldigheidsduur van het CLS-certificaat is twee jaar. Omdat er vooralsnog géén retentie- of herhalingscursussen plaatsvinden, dient personeel waarvan het CLS-certificaat is verlopen opnieuw aan de cursus deel te nemen.

De CLS’er kan en mag op en rond de plaats van het ongeval de eerste hulp organiseren en gewonden behandelen met de geleerde kennis en vaardigheden én deze gewonden volgens het ABCD-protocol overdragen aan deskundig geneeskundig personeel.

De geleerde kennis en vaardigheden betreffen:

Zie ook: F.R.O.S.T.

Terug naar Boven

COMBAT SEARCH & RESCUE

Afgekort: CSAR. De inzet van gespecialiseerde reddingsteams onder gevechtsomstandigheden, om personeel dat tijdens een militaire operatie in moeilijkheden is geraakt, te redden. CSAR komt in de praktijk neer op h et redden van gewonde militairen, neergeschoten vliegers én in een isolement geraakte militairen achter vijandelijke linies.

Bekende voorbeelden van CSAR in de recente krijgsgeschiedenis zijn:

Tot voor deze acties was CSAR het domein van de U.S. Air Force, maar als gevolg van de conflicten in voormalig Joegoslavië hebben ook Europese luchtmachten SCAR-capaciteit gecreëerd.

CSAR is linke soep: de vijand zal er alles aan doen om bijvoorbeeld een neergestorte en voortvluchtige piloot krijgsgevangen te maken én reddingshelikopters neer te halen. Z waar bewapende transporthelikopters zullen daarom bij nacht en ontij het noodsignaal van de gestrande piloot uitpeilen en pikken deze zo snel mogelijk uit vijandelijk gebied op. Bij gewapende tegenstand zullen de helikopters vuursteun krijgen van gevechtshelikopters en/of jachtbommenwerpers.

In Nederland heeft onder andere het Korps Commandotroepen de CSAR-taak.

Terug naar Boven

COMBATTANT

Vertaling uit het Frans: strijder. Leden van strijdkrachten én leden van georganiseerde verzets- en vrijheidsbewegingen (o.a. facties, milities en vrijwilligerskorpsen) die gerechtigd zijn om rechtstreeks aan vijandelijkheden deel te nemen en dan ook niet mogen worden gestraft voor deelname aan de strijd.

In het kader van de Conventies van Genève moeten combattanten aan een aantal kenmerken voldoen om bescherming volgens deze wetten te mogen genieten:

Non-combattanten – letterlijk: niet-strijders – zijn onder meer:

Iedere combattant die in handen van een tegenpartij valt wordt als krijgsgevangene beschouwd. Huurlingen en spionnen zijn onwettige strijders en hebben dan ook géén recht op de status van combattant noch op de status van krijgsgevangene.

Voor de Nederlandse krijgsmacht geldt dat de aspirant-militair, aangesteld vóór de 18 de verjaardag, niet als combattant zullen worden ingezet. De groep van 17-jarigen kan en mag in geen enkele vorm van militair conflict worden ingezet.

Zie ook: Rode Kruis-armband.

Terug naar Boven

COMBINED

In coalitieverband; multinationaal. Het optreden betreft delen of eenheden van twee of meer bondgenoten. Definitie staat omschreven in de NATO Glossary of Terms and Definitions (AAP-15). In beginsel worden alle operaties van de KL in een 'combined' (EU, NAVO, OVSE, VN) omgeving uitgevoerd.

Schoolvoorbeeld van combined optreden. Van links naar rechts een Australische, Amerikaanse en Nederlandse militair tijdens een missie in Afghanistan

Zie ook: interagency en joint.

Terug naar Boven

COMBINED ARMS TEAM

Afgekort: CAT. De volledige integratie en toepassing van twee of meer verschillende wapens/wapensystemen in een militaire operatie. Deze benadering heeft tot doel het creëren van synergie: het geheel is meer dan de optelsom van de verschillende eenheden, vergelijkbaar met de taakstelling van verbonden wapens.

Een CAT wordt ad hoc samengesteld en kan bestaan uit een mengeling van eenheden, zoals artillerie, pantsergenie, (luchtmobiele of pantser)infanterie, tanks, verkenners en zelfs gevechtshelikopters. Ook een patrouille in Uruzgan (ISAF Stage III) bestaat te allen tijde uit een minimale samenstelling aan eenheden en voertuigen: een CAT.

Zie ook: smallest unit of action (SUA) en verbonden wapens.

Terug naar Boven

COMCEN

Afkorting voor: Communication Center. Nederlands: communicatiecentrum. Spil van alle telefoon- en dataverkeer in, naar en vanuit een operatiegebied. Het personeel bedient en onderhoudt verschillende soorten data-, satelliet- en telecommunicatieverbindingen. Ook leggen zij computer- en internetnetwerken aan, zoals een Local Area Network (LAN). Het Comcen kan ook dienstdoen als relayeerstation. Het Comcen is een restricted area, omdat daar behalve ‘normaal’ berichtenverkeer in klare taal ook geclassificeerd - al dan niet versleuteld (crypto) - berichtenverkeer in- en uitgaat.

Dankzij het Comcen  zijn eenheden in een operatiegebied in staat om met elkaar te kunnen communiceren. Omdat het gezegde “Zonder verbindingen geen bevelvoering” dient te worden gehandhaafd, gaan de verbindelaren in de regel als eerste het inzetgebied in om er als laatste uit te komen.

Het hoofd van een Comcen is meestal een sergeant-majoor van het wapen der verbindingsdienst, maar de operationele eindverantwoordelijkheid ligt bij het hoofd van de Sectie 6. Het personeel draait 24 / 7 in shifts om de operationele verbindingen te allen tijde te kunnen garanderen, vaak ook op de ops-room.

Zie ook: ops-room.

Terug naar Boven

COMEDS

Voluit: Comité van de Medische Stafchefs van de NAVO. Engels: Committee of the Chiefs of Military Medical Services in NATO. Frans: Comité des Chefs des Services de Santé Militaires au sein de l’OTAN.

Overlegorgaan van hoogste militaire artsen van de militairgeneeskundige diensten van de NAVO-lidstaten, opgericht op 22 oktober 1993. België levert vanaf de oprichting zowel voorzitter als secretaris en neemt alle kosten op zich. COMEDS, dat tweemaal per jaar vergadert, adviseert en rapporteert weliswaar over medische zaken aan het Militair Comité, maar wordt niet direct betrokken in het operationele werkveld.

COMEDS is verantwoordelijk voor de coördinatie van militairgeneeskundige samenwerkingsverbanden in NAVO-lidstaten. Het doel is standaardisatie en interoperabiliteit op medisch gebied te bevorderen. Het comité treedt op als liaison met relevante organisaties, treedt op als facilitator (scheppen en onderhouden van randvoorwaarden) en streeft consensus na tussen nationale geneeskundige instituties. Leidraden voor het militairgeneeskundig optreden zijn:

De nadruk binnen het optreden van de NAVO ligt op:

Om COMEDS bij te staan in de taakuitvoering, zijn er werkgroepen die elkaar tenminste éénmaal per jaar ontmoeten, zoals:

Terug naar Boven

COMMANDANT DER STRIJDKRACHTEN

Zie ook: Chef Defensiestaf.

Terug naar Boven

COMMAND RESPONSIBILITY

Letterlijk: bevelsverantwoordelijkheid. Beginsel dat de bevelsmeerdere (superieur, leidinggevende in het algemeen) te allen tijde strafrechtelijk aansprakelijk is voor datgene wat hij doet én wat hij nalaat te doen. Binnen het internationaal recht wordt - uiteraard - het zwaarst aangerekend alles dat te maken heeft met het schenden van de gebruiken, regels, mores en wetten van de oorlog (oorlogsrecht).

De bevelsmeerdere is aansprakelijk voor de oorlogsmisdaden die worden gepleegd door zijn onderhebbende, m.a.w. de bevelsmeerdere is verantwoordelijk voor de daden van anderen. Command responsibility, door de Nederlandse juriste Elies van Sliedregt "strafbaar leidinggeven" genoemd, is gebaseerd op drie peilers:

• functioneel: de bevelsmeerdere had in zijn functie de oorlogsmisdaden kunnen voorkomen
• cognitief: de bevelsmeerdere had in zijn functie van de oorlogsmisdaden op de hoogte moeten zijn
• operationeel: de bevelsmeerdere heeft nagelaten de oorlogsmisdaden te voorkomen

Overigens geldt deze strafrechtelijke verantwoordelijkheid van bevelsmeerdere zowel militairen als burgers. Command responsibility staat onder andere omschreven in:

• artikel 6 van het Handvest van het Internationale Militaire Tribunaal van Neurenberg (1945 en '46), gebaseerd op het Verdrag van Londen dat op 8 augustus 1945 werd gesloten tussen Frankrijk, Groot-Brittannië, de Sowjet-Unie en de Verenigde Staten
• artikel 7 van het Statuut van het International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (sinds 1993)
• artikel 6 van het Statuut van het International Criminal Tribunal for Rwanda (sinds 1994)
• artikel 28, tweede lid, van het Handvest van het International Criminal Court (sinds 2002)

Sinds de Processen van Neurenberg - begonnen op 20 november 1945 tegen Duitslands belangrijkste oorlogsmisdadigers als Bormann, Doenitz, Göring, Hess, Jodl, Kaltenbrunner, Keitel, Seyss-Inquart, Speer, Von Papen en Von Ribbentrop - geeft het binnen en buiten het oorlogsrecht géén pas meer zich te verschuilen achter "Befehl ist Befehl" : als onderhebbende heb je de plicht bevelen en voorschriften niet te gehoorzamen als die in strijd zijn met algemene rechtsprincipes. Als je - bevelsmeerdere of onderhebbende - jezelf onttrekt aan de eigen verantwoordelijkheid en een keuze maakt ten nadele van de menselijke waardigheid, zullen je oorlogsmisdaden worden getoetst aan het (militaire) strafrecht. De Processen van Neurenberg hebben geleerd dat "Ordnung muss sein" en "Wir haben es nicht gewüsst" het mensdom verlagen tot slaaf van de dictatuur.

Voorbeelden van al dan niet discutabele command responsibility  zijn:

• de Israëlische Minister van Defensie Ariel Sharon die in 1982 die command responsibility (?) had voor tot de invasie in Libanon, waarbij een bloedbad is aangericht in de vluchtelingenkampen Sabra en Shatila
• de Amerikaanse president Richard Nixon die command responsibility (?) had voor de oorlogsmisdaden van G.I.'s in Vietnam, onder andere in My Lai
• de Joegoslavische president Slobodan Milosevic die command responsibility (?) had voor de oorlogsmisdaden van facties en milities in Bosnië, Kroatië en Kosovo

Terug naar Boven

Afgekort: CCIR. Onderdeel van de missie-analyse van het besluitvormingsproces. De CCIR is een lijst van informatievereisten die door een commandant zijn vastgesteld als kritisch (belangrijk of dringend) voor het welslagen van zowel het informatiemanagement als het besluitvormingsproces.

De CCIR zijn:

• alleen geschikt voor de commandant die de CCIR omschrijft
• direct gekoppeld aan de huidige en toekomstige tactische situatie
• situationeel afhankelijk
• gebeurtenissen die voorspelbaar zijn
• omschreven door de commandant voor elke operatie (binnen zijn Commander's Intent)
• tijdgevoelig (time-sensitive)
• moeten onmiddellijk worden gerapporteerd aan de commandant, staf en ondercommandanten
• altijd opgenomen in een operatiebevel of -plan
• verspreid door een communicatiesysteem dat is omschreven in de SOP

Idealiter telt een CCIR tien of minder punten, om het sturen op uit te voeren activiteiten te vergemakkelijken. Uiteindelijk bepaalt de commandant zelf welke informatie hij kritisch (belangrijk of dringend) vindt, gebaseerd op zijn ervaring, de operatie, de input van zijn staf en de de commander's intent van zijn naasthogere commandant

De informatie die de commandant over de vijand wil weten behelst de vragen:

1. Wat wil de vijand?
2. Waarom wil de vijand dit?
3. Wanneer wil de vijand het uitvoeren?
4. Hoe wil de vijand dit uitvoeren?

De CCIR helpt de voor de commandant beschikbare informatie te filteren. Omdat één van de grootste commandantenproblemen informatie-overbelasting is, gaat het erom een besluit te kunnen nemen op wat belangrijk én wat dringend is. De CCIR bepaalt immers direct succes of falen van de operatie. Conform de OODA-loop vindt de CCIR plaats tussen de Observe- en Orient-fasen binnen het (rationele) besluitvormingsproces; hiermee worden irrationele zaken (emotie, intuïtie en psychologie) uitgesloten van het te nemen besluit.

Terug naar Boven

COMMANDER'S INTENT

Duits: Eigene Absicht; Absicht des Truppenführers, Frans: intention, Nederlands: oogmerk van de commandant. Bijgenaamd: "boekje bedoelingen".

Door de commandant zelf helder en beknopt geformuleerde omschrijving van het hogere doel van de operatie, daaruit voortvloeiend, welke gewenste eindsituatie (desired end-state) hij met zijn opdracht wil bereiken (behalve de te bereiken resultaten ook het effect van deze resultaten en de manier waarop deze resultaten bijdragen aan het bereiken van de gewenste eindsituatie) en de daaraan gekoppelde voorwaarden met betrekking tot tegenstander, terrein en civiele aspecten.

Leidinggevenden op lagere echelons worden op de hoogte gehouden van de bedoelingen van de hogere commandant. De richtlijn van de militaire doctrine geeft aan dat twee niveaus hoger dient te worden gedacht (1UP en 2UP). Zo is de pelotonscommandant niet alleen op de hoogte zijn van de commander’s intent van zijn compagniescommandant maar ook van die van zijn bataljonscommandant. Bij een zelfstandige compagnie van bijvoorbeeld de gemechaniseerde brigade, moet de pelotonscommandant van een brigadeverkenningseskadron, herstelcompagnie en geneeskundige compagnie óók op de hoogte zijn van de commander’s intent van de brigadecommandant.

Op bovenstaande manier houden lagere commandanten te allen tijde rekening met het grotere verband, waarbij alle energie op dezelfde doelen wordt gericht. Er wordt dan gesproken van ‘eenheid van inspanning’.

Zie ook: concept of operations (ConOps).

Terug naar Boven

COMMANDO

Een “commando” – het woord is afgeleid van het Portugese “comandar” – was, tot het einde van de Transvaalse of Tweede Boerenoorlog (1899-1902), “een groep burgers opgeroepen voor dienst”. Het Boer-Commando was geen individu maar een militie, afkomstig uit de twee Boer-republieken Oranje Vrijstaat en Transvaal. De dienstneming was aanvankelijk niet strikt militair: de commando’s werden samengesteld om (zwarte) Zulu's, Kaffers, Hottentotten en Bosjesmannen te achtervolgen en uit te roeien, wanneer ze vee, de boerderij en de familie van de (blanke) Boer bedreigden.

Vervolgens hadden de Boer-Commando’s alleen nog oog voor het leggen van hinderlagen om Britse militairen te doden. De Boerenoorlog tegen de Britse kolonisten maakte de Boer-Commando’s tot een gevreesde vijand die er in Zuid-Afrika in slaagde om 250.000 (!) Britse militairen te binden. De Boer-Commando’s deden de Britten zoveel mogelijk afbreuk: eerst lokten ze haar uit om haar tijdens verplaatsingen onverwacht aan te vallen en vooral haar achterwaartse verbindingen te treffen. Haar ruggengraat kon slechts door de in opdracht van generaal Horatio Kitchener uitgevoerde wreedheden worden gebroken.

Lieutenant Winston Churchill, de latere Britse premier, leerde de commando’s kennen toen hij in dienst van het Britse leger, als oorlogscorrespondent voor de Londense krant The Morning Post, verslag van de Tweede Boerenoorlog deed. Hij leerde ze nog beter kennen toen hij op 15 november 1899 in een hinderlaag van het Boksburg Commando werd gevangengenomen en pas na bijna twee maanden wist te ontsnappen.

Een andere Brit, Lieutenant Colonel Dudley W. Clarke, diende in de jaren ‘40 in Palestina onder Sir Archibald P. Wavell. Daar zag hij hoe kleine guerrilla-eenheden met hit-and-run acties een heel leger konden binden, grote schade toebrachten en de troepen demoraliseerden. Op 15 juni 1940 schreef hij een memo aan Sir John Dill, Chief of the Imperial General Staff, waarin hij het concept uiteenzette om kleine, mobiele eenheden met offensieve gevechtskracht te trainen voor guerrilla-operaties tegen de Duitsers. Het concept was gebaseerd op zijn ervaringen in Palestina, maar ook op de Boer-Commando’s.

Premier Winston Churchill, bekend met de Boer-Commando’s, keurde Clarke’s idee goed. Vanaf medio juni ’40 werden vrijwilligers uit bestaande eenheden gerekruteerd en uitgerust met de nieuwste wapens. Alle eenheden werd verzocht vrijwilligers aan te bieden voor een nog nader te definiëren eenheid voor raids op de Europese kusten.

Toen op 4 juni 1940 de evacuatie van de British Expeditionary Force – 222.000 Britse en 109.000 Franse militairen – compleet was (inderhaast waren ze een Duitse omsingeling bij de Noord-Franse stad ontvlucht en geëvacueerd), was Churchill Hitler helemaal zat: op 8 juni gelastte hij het bureau Combined Operations van zijn War Office met de oprichting van de commando’s. Churchill wilde een ‘butcher and bolt’ invasiemacht van tenminste 20.000 commando’s, “ready to spring at the throats of any small landings or descents."

Al een dag later stelde Clarke de eerste twee commando-officieren aan, onder wie Major Ronnie Tod. Onder zijn leiding voerde de inderhaast opgerichte testeenheid, No.11 Independent Company, al op 23 juni 1940 zijn eerste raid uit: Operation Collar. Formeel was dit geen commandoraid, omdat de de commando’s nog moesten worden opgericht. Vanuit het Engelse Ramsgate voerden 120 man een offensieve verkenning uit op de Franse kust, te beginnen met een landing 6 km ten zuiden van Boulogne-sur-Mer. Dudley ging mee als observer. De operatie, vooral uitgevoerd uit propagandistische overwegingen, was slechts een gedeeltelijk succes: zonder vergaarde inlichtingen noch aangerichte schade en met achterlating van slechts twee gedode Duitsers, keerde de eenheid terug. De enige gewonde was Dudley zelf. Na de actie keurde Churchill de formatie van gelijksoortige commando-eenheden goed.

Terug naar Boven

COMMANDOVOERING

Afgekort: covo. Duits: Führung. Engels: Command & Control (C2). Frans: commande. Commandovoering is het (onder operationele omstandigheden) effectief leiden van een militaire organisatie om haar opgedragen doelstellingen te realiseren, met als doel op een beslissend moment in tijd en plaats gevechtskracht te kunnen concentreren.

Het omvat personeel, materieel en procedures – onder andere inlichtingen en verbindingen – die de commandant in staat stellen besluitvorming en bevelvoering te realiseren én dus zijn opdracht uit te voeren.

Het proces commandovoering bestaat uit gedeeltelijk samenvallende deelprocessen:

Commandovoering kent een opdracht- en uitvoeringsgerichte variant:

Download hier de 9de druk van de Instructiekaart 2-17 (IK 2-17) - Commandovoering & Bevelsuitgifte (99 KB)

Commandovoering is - naast inlichtingen, manoeuvre, vuursteun, bescherming en logistiek - één van de functies van militair optreden.

COMMUNICATIEVE VAARDIGHEDEN

Een van de vijf vaardigheden zoals die worden beschreven op en gehanteerd vanaf de Instructiekaart 2-1250 (IK 2-1250), bijgenaamd “de witte kaart”.

Deze IK is een uitreikstuk in het kader van de leiderschapstraining en –vorming (LTV) ten behoeve van de leidinggevende, zowel in opleiding op de Koninklijke Militaire School als daarna.

Terug naar Boven

COMPAGNIES SERGEANT-MAJOOR (CSM)

Afgekort: CSM. Duits: Spiess. Engels: company sergeant-major. Frans: sergent-major de compagnie.

De CSM is de hoogst gegradueerde onderofficier van de compagnie. Hij is onder andere verantwoordelijk voor de tradities van de compagnie, stuurt de onderofficieren aan (leider, vakman, instructeur) en is een vraagbaak voor iedereen, van soldaat tot compasgniescommandant. De CSM wordt daarom vleiend de “Moeder van de Compagnie” genoemd.

Tevens adviseert hij de compagniescommandant (on)gevraagd over de dagelijkse gang van zaken binnen de compagnie, maar ook beleidstechnisch. Daarnaast bemiddelt de CSM in conflicten, bewaakt hij de kwaliteit van het geleverde werk, is hij mentor van zijn jongere collega-onderofficieren, plant hij voor één van de twee compagnies-CP's en vertegenwoordigt hij de eenheid bij afwezigheid van de (plaatsvervangend commandant).

Te velde kan de CSM plaatsvervangend leiding geven aan de compagnie bij afwezigheid van de commandant (onder andere bij bevelsuitgiftes).

De CSM controleert het personeel en materieel van de eenheid op orde en netheid (inclusief arbo- en milieuzaken), normen en discipline (b.v. correct tenue), eerlijkheid (“Zeg wat je doet en doe wat je zegt”), saamhorigheid en respect.

Onder andere ten behoeve van zijn ceremoniële taak, beschikt de CSM idealiter over goede sociale en communicatieve vaardigheden: hij kan goed luisteren naar ál zijn personeel. Daarnaast moet hij diplomatiek zijn, het lef hebben om pro-actief en reactief op te treden en (in)formeel overwicht hebben: gebaseerd op ervaring en kennis, niet op véél geschreeuw en weinig wol. Tot slot is het zonder twijfel dat de CSM een militair in hart en nieren dient te zijn: kennis van de Koninklijke Landmacht en de benodigde ervaringsopbouw zijn hierbij bittere noodzaak.

Op de HOOV (Hogere Onderofficiers Vorming, ook genaamd: Secundaire Vorming) wordt de onderofficier opgeleid voor de functies die hij als sergeant-majoor gaat vervullen, inclusief het CSM-schap.

In het takenpakket van de CSM vallen onder meer:

Omschrijving van de compagnies sergeant-majoor volgens Rob Evers. Uit een interview met de auteur van Teams door het vuur, door Erik de Vries (Managementboek) d.d. 12 december 2011.

ie ook: cane en onderofficier.

Terug naar Boven

COMPETENTIE

Ontleend aan het Latijn ‘competentia’. Duits: Kompetenz. Engels: competence. Frans: compétence. Een competentie is een unieke combinatie van gewenste kennis (en inzicht), vaardigheden en attitude (houding) die:

1. nodig is om succesvol te kunnen zijn in een bepaalde functie, opdracht of taak (binnen de complexiteit en de dynamiek van de Defensieorganisatie);
2. (verder) ontwikkelbaar is;
3. tot uiting komt in observeerbaar, dus meetbaar gedrag.

Het ontwikkelingsniveau van de militair wordt niet alleen bepaald door competenties, ook door zaken als een goede fysieke en mentale conditie, motivatie en zelfvertrouwen. De individuele ontwikkeling wordt daarnaast bevorderd door bijvoorbeeld persoonlijke vorming, praktijkervaring en stabiele persoonskenmerken (zoals intelligentie en persoonlijkheid). Het totaal bepaalt de kwaliteit van mensen/militairen op de arbeidsmarkt en in het maatschappelijk leven: wat kan iemand, waar is iemand goed in. De militair – cynisch aangeduid als “materieel dat ademt”, realistisch als het belangrijkste kapitaal van een organisatie of in jargon als ‘human resources’ – met competenties zal in de regel hoger op de (bedrijfs)maatschappelijke ladder komen te staan dan de militair die deze ontbeert. Leidinggevende militairen behoren te allen tijde competenties te laten zien.

Competenties (“iemands potentieel”) zijn door scholing, Opleiding & Training (O&T), training on the job (werkenderwijs) en praktijkervaring aan te leren en kunnen voortdurend verder in de gewenste/vereiste richting worden ontwikkeld: kennis-, vaardigheids- en attitudecompetenties. Opleiding & Training (O&T) binnen Defensie zijn om deze reden meer en meer competentiegericht: in de eindtermen van de leerstof in de syllabus worden concrete, taakgerichte leer- en oefendoelen geformuleerd, waarin ook vormingsaspecten zijn opgenomen (zoals creativiteit en zelfstandigheid).

Hoewel de competenties de voor het functioneren vereiste kennis-, vaardigheids-, fysieke en mentale houdingsaspecten inhouden, is soms niet geheel duidelijk welke competentie dient te worden geselecteerd, ontwikkeld en/of beoordeeld voor een bepaalde functie, opdracht of taak.

Niet alleen competentiegerichte O&T zorgt ervoor dat individuele compententies kunnen worden ingebed in de leer- en werkomgeving van de krijgsmacht. Ook de erkenning verworven competenties (EVC), functieomschrijvingen en –toewijzingen, begeleidings-, functionerings- en loopbaangesprekken, loopbaanbegeleiding, het persoonlijk ontwikkelplan (POP), portfolio, selectieprofielen en studiemogelijkheden dragen hiertoe bij. Hieruit blijkt al wel dat kennis en kunde royaal worden erkend en gewaardeerd: het doorontwikkelen van competenties vergroot de persoonlijke effectiviteit. Bovendien functioneert een eenheid pas als alle leden van die eenheid de individuele competenties ten goede van de eenheid kunnen laten komen (synergie).

In theorie kunnen competenties de in-, door- en uitstroom van personeel zo op elkaar afstemmen en met elkaar integreren, dat het personeelsbeleid en –management in het geheel effectiever en efficiënter worden. De ontwikkeling van individuele competenties (aanbod) zorgt voor de bedrijfsmatige benutting (vraag) hiervan.Zo moet bij een onderofficier – uit de aard van zijn werkzaamheden – worden geïnvestereerd in leidinggevende, vaktechnische en instructieve competenties, maar mogen ook zijn attitude (mentale weerbaarheid, opofferingsgezindheid, voorbeeldgedrag) en vaardigheden (op startfunctie: niveau I en II) niet worden verwaarloosd.

Het verwaarlozen van competenties leidt tot onbekwaamheid, onbevoegdheid en ongeschiktheid (incompetentie). Hierbij mag niet uit het oog worden verloren dat de aard van bepaalde functies, opdrachten of taken andere competenties en achtergronden vraagt dan de ‘klassiek’ militaire competentie, welke primair gericht is op het gebruik van geweld. Militairen in de 21ste eeuw moeten de in de basis aanwezige competenties verder kunnen ontwikkelen aan de hand van het snel veranderende omgevings- en organisatiebewustzijn.

De competenties van de onderofficier zijn:

Terug naar Boven

COMPREHENSIVE APPROACH

Nederlands: alomvattende aanpak. Afgekort: CA. Aanpak voor moderne conflicthantering waarvan de internationale gemeenschap zich bewust is geworden tijdens het ingrijpen ná de oorlogen in voormalig Joegoslavië. De idee is dat met name complexe militaire operaties met een hoog operationeel tempo niet kunnen slagen wanneer er niet tevens op het gebied van diplomatie/politiek, economie en sociaal wordt ingegrepen.

Binnen het optreden van de International Security Assistance Force (ISAF, Stage III) voert Nederland de CA uit zoals afgesproken op de NAVO-topconferentie in Riga (Letland) op 29 november 2006: “Today’s challenges for conflict prevention and crisis management require a Comprehensive Approach by the international community involving a wide spectrum of civil and military instruments”. CA gaat hand in hand met een campagnebeoordeling (aan de hand waarvan vooruitgang wordt gemeten) en een communicatiestrategie (die acceptatie door beide partijen garandeert). Om een succesvolle end-state in een operatiegebied te kunnen realiseren ziet de benaderingswijze er in Afghanistan als volgt uit:

Nederland noemt deze aanpak ook wel de 3D-doctrine: Defence, Diplomacy en Development. De Task Force Uruzgan (TFU) heeft hiertoe drie alomvattend opererende elementen: Battle Group (BG), Provincial Reconstruction Team (PRT) en een civiel element (CIMIC en IDEA).

Zie ook: 3D-doctrine, Effects Based Operations (EBO) en grand strategy.

Terug naar Boven

COMPROMITTEREN

Duits: kompromittieren. Engels: compromise. Frans: compromettre. Geheel of deels kennis (laten) nemen van gerubriceerde informatie zonder daartoe bevoegd (gemachtigd) te zijn, bijvoorbeeld wanneer die in vijandelijke handen valt. Compromittatie geldt zowel individuen als groepen, ook als slechts (het vermoeden) van een risico op ongeoorloofde kennisneming is geweest.

Informatie beperkt zich niet enkel tot codes, gegevensdragers of hardcopy. Kennisneming breidt zich uit tot de aanwezigheid van in het geheim opererende personen, ingezette apparatuur of andere middelen. Hieronder valt ook het kennis nemen of verspreiden van gegevens die de operationele veiligheid van leden van de krijgsmacht in een operatiegebied waarborgen, zoals locaties, uitrustingsstukken, tactieken en wijzen van optreden. De operationele veiligheid mag niet gecompromitteerd worden.

Terug naar Boven

COMSEC

Voluit: communications security. Duits: Kommunikationssicherheit; Fernmeldesicherheit. Frans: sécurité des communications. Nederlands: communicatieveiligheid.

Beveiliging die wordt gehanteerd bij het zenden, versleutelen en verspreiden van informatie via welk medium dan ook. De maatregelen betreffen ook computerbeveiliging (hardware), documentbeveiliging, fysieke beveiliging, personeelsgerelateerde beveiliging en procedurele beveiliging (regelgeving).

Het doel van COMSEC is voorkomen dat niet-geautoriseerde personen kennis nemen van of toegang krijgen tot welke relevante of waardevolle informatie dan ook, die kan worden afgeleid uit het bestuderen en/of observeren van door communicatiemiddelen gegenereerde gegevens. Door COMSEC kan de authenticiteit van communicatie worden gewaarborgd en de overlevingskans op het gevechtsveld toenemen.

Voorbeelden van COMSEC zijn cryptografie (encryptie), gebruikmaking van beveiligde communicatiemiddelen, codewoorden, radiostilte en misleidingmaatregelen, evenals het tijdig wisselen van radiofrequenties en roepnamen.

Terug naar Boven

CONCENTRATIEGEBIED

Afgekort: concgeb. Ook genoemd: formeringsgebied. Engels: concentration area (CA). Tijdens de inzetfase een gebied of plaats in het operatietoneel, in de omgeving van het operatiegebied, waar verschillende eenheden tot één inzetgerede eenheid worden geformeerd. Hier eindigt ook, idealiter, de verplaatsing in het kader van strategische mobiliteit én vindt de overdracht van de operationele bevelsbevoegdheid (transfer of authority) plaats.

In de CA worden materieel (transportmiddelen, uitrusting en voorraden) én personeel met elkaar samengebracht. Daarna kunnen de geformeerde eenheden ontplooien dan wel verder verplaatsen.

De CA en de staging area (SA) kunnen samenvallen. Binnen het optreden van 11 Air Manoeuvre Brigade wordt de CA ook wel aangeduid als committal area.

Zie ook: 1 Legerkorps (1 LK).

Terug naar Boven

CONCEPT OF OPERATIONS

Afgekort: CONOPS. Operationeel concept; wijze van optreden. Beknopte opsomming van het oogmerk dat door een commandant is gekozen (commander’s intent) om zijn opdracht te verwezenlijken. De opsomming behelst voor een militaire eenheid tijdens een (ernst)missie:

De opsomming is gerelateerd aan de vraag hoe lang een opdracht kan worden voortgezet met de middelen die een commandant ter beschikking heeft, zowel op strategisch/operationeel als operationeel/tactisch niveau.

Omdat Nederland zijn militaire eenheden altijd in internationaal verband inzet, zal altijd het concept of operations van het internationale samenwerkingsverband (combined) richtinggevend zijn. Het concept of operations maakt deel uit van het Toetsingskader 2009; hierin zal Nederland er alles aan doen ook de Nederlandse gezichtspunten, gevoeligheden en wensen in het definitieve militaire plan te krijgen.

Terug naar Boven

CONCERTINA

Draadhindernis in de vorm van prikkelband of –draad die in een cilindrische vorm in elkaar is gevouwen en, eenmaal ontplooid, dient om een kunstmatige hindernis te creëren. Concertina geldt als een eenvoudige veldversterking ten behoeve van passieve beveiligingsmaatregelen, zoals de nabijbeveiliging van eenheden en opstellingen en het stoppen van personen en voertuigen. In de regel worden concertina’s door de eigen eenheid gelegd. Nadeel is, zoals bij elke hindernis, dat deze pas effectief is wanneer deze onder waarneming en effectief vuur ligt. De meest gebruikte vorm is de drierolsconcertina. Het leggen hiervan is arbeidsintensief: de aanleg van 100 meter kost ± 12 manuren. Hiervoor zijn tientallen lange en korte schroefpiketten, rollen prikkelband en –draad en grondpiketten benodigd.

Zie ook: Friese ruiter.

Terug naar Boven

CONDITIEPROEF

Ook genaamd: Couzy-test. Met ingang van 1 september 1993 ingevoerd door de toenmalige Bevelhebber der Landstrijdkrachten, luitenant-generaal H.A. Couzy. Iedere militair moet in staat zijn om aan een basisniveau van militaire fitheid te voldoen om uiteindelijk aan de consequentie van een veranderde taakstelling van de KL te kunnen voldoen ( "direct inzetgereed en uitzendbaar" ). In de maand van, voorafgaand aan of na de verjaardag - een periode van drie maanden - moet de militair elk jaar opnieuw de conditieproef afleggen.Tot het afleggen van de conditieproef krijgt de militair géén oproep, want de fysieke conditie is een individuele verantwoordelijkheid.

In geval van het niet behalen van de conditieproef kan door het personeel van Lichamelijke Opvoeding/Sport een trainingsprogramma worden verstrekt, waarna herkansing in beginsel binnen 3 tot 12 maanden moet plaatsvinden. Militairen van 40 jaar of ouder moeten, voorafgaand aan het afleggen van de conditieproef, verplicht een bezoek aan de arts brengen, waarbij een elektrocardiogram (ECG) kan worden gemaakt. De militair die is teruggekeerd van een uitzending heeft één jaar uitstel tot het afleggen van de conditieproef.

De onderdelen van de conditieproef zijn: PUSH-UPS Meten van de fysieke kracht door zich vanuit de voorligsteun op te drukken (plaatsing van de armen is hierbij vrij) SIT-UPS Meten van de fysieke kracht door zich vanuit rugligging omhoog te bewegen, waarbij het bovenlichaam omhoog komt (knieën hoeven niet gesloten te zijn en armen hoeven niet achter het hoofd gevouwen mogen zijn) COOPERTEST Meten van het uithoudingsvermogen met de 12-minuten-loop, waarbij in dit tijdsbestek een zo lang mogelijke afstand moet worden hardgelopen De gehele conditieproef moet binnen een tijdsbestek van 2 uur worden afgelegd.

De eisen voor mannen zijn:

De eisen voor vrouwen zijn:

De score van de conditieproef wordt vastgelegd op het 'Registratieformulier conditieproefscores' (legerformulier 17237, 2de druk), waarvan het eerste exemplaar voor de commandant van de betrokken militair is, het tweede voor de militair zelf, de derde voor de onderdeelsarts en de vierde voor de LO/Sport.

Terug naar Boven

CONFIRMATION BRIEF

Terug naar Boven

CONSIGNE

Terug naar Boven

CONSOLIDATIE

Terug naar Boven

CONTACTDRILL

Bij de uitvoering van normal framework operations is het te doen gebruikelijk om wanneer op vijand wordt gestuit contact te proberen vermijden. Wanneer dat niet mogelijk is, dient onder (in)direct vijandelijk vuur de contactdrill te worden uitgevoerd. De contactdrill is niet alleen voorbehouden aan de infanterist bij de uitvoering van een (gevechts)patrouille, maar dient een militaire basisvaardigheid voor alle militairen te zijn.

Onderstaand voorbeeld beperkt zich tot een groepsdrill bij vijandcontact met kleinkaliberwapens en antitankwapens. De in rood gemarkeerde onderdelen moeten worden uitgevoerd bij vijandcontact waarbij één of meer militairen is gewond geraakt. Het doel van de contactdrill bij vijandcontact mèt gewonden, is veilig te kunnen terugtrekken naar een dekking om het tweede deel van de Tactical Combat Casualty Care (TCCC) te kunnen uitvoeren: Tactical Field Care. De eerstehulpverlening wordt daarom geïntegreerd in het gevecht.

De volgorde van handelen:

Zie ook: drill, M.A.R.C.H. en Tactical Combat Casualty Care (TCCC).

Terug naar Boven

CONTAINER, 20-VOET

De 20’ft container is een civiele standaard volgens de ISO (International Organisation of Standarisation) en wordt binnen de NAVO algemeen gebruikt als standaardcontainer volgens STANAG (Standard NATO Agreement) 2828 ( Military pallets, packages and containers) en STANAG 2926 (Procedurs for the use and handling of freight containers for military supplies).

Fotoserie met betrekking tot container handling: het omgaan met 20-voet-containers (© sergeant logistiek Jeroen Hoeksel)

Opvallend is dat nagenoeg alle 20’ft containers per operatie worden ingehuurd en dus geen eigendom zijn van het Ministerie van Defensie. Is dit wél het geval, dan hebben de containers per krijgsmachtdeel een BIC (Bureau International de Container)-code:

Zie ook: prefab.

Terug naar Boven

CONTINGENCY PLAN 100

Eventualiteitenplan 100, afgekort CP 100, codenaam: Operatie 'Willem de Zwijger', naar de 'Vader des Vaderlands' Willem van Oranje, alias Willem de Zwijger (1533-1584).

Bij het overlijden van een lid van het Koninklijk Huis treedt in overleg met de Chef van het Militaire Huis van de Koning(in) onmiddellijk Contingency Plan 100 in werking; de laatste driemaal dat zulks voorkwam was bij het overlijden van:

Bedoeling achter CP 100 is om uitvaart en bijzetting zo waardig en stijlvol mogelijk te laten verlopen, ingebed in het door de overledene gewenste militair decorum. Zowel op 15 oktober 2002, 30 maart 2004 als 11 december 2004 brachten de gezamenlijke krijgsmachtdelen ± 9.000 militairen op de been, waarbij in Den Haag en Delft (Nieuwe Kerk) op elke twee meter een lid van de krijgsmacht langs de route van de uitvaart stond.

Terug naar Boven

Contingentscommando

Afgekort: Contco. Ad hoc samengestelde, per definitie krijgsmachtbrede eenheid die voor elke missie boven een eenheid wordt geplaatst. In een missiegebied fungeert het Contco als de plaatselijke "ogen en oren" én directe, onafhankelijke vertegenwoordiger van de Commandant der Strijdkrachten (CDS).

De CDS én het coördinerend krijgsmachtdeel (krijgsmachtdeel dat leidend is voor een missie) onderhouden contact met zowel de Directeur Operaties (DOPS) als de Minister van Defensie. Het contact van de C – Contco verloopt op dagelijkse basis met het Defensie Operatie Centrum (DOC) - voorheen Defensie Crisis Beheersings Centrum (DCBC) - wat betreft beleidszaken en actuele ontwikkelingen (sitreps).

C - Contco staat weliswaar boven de operationele eenheidscommandant, maar houdt zich - behoudens eventualiteiten – niet bezig met de inwendige dienst van de operationele eenheidscommandant. De hoofdtaak van het Contco is het afstemmen op én vergemakkelijken van alle randvoorwaardelijke processen op het gebied van personeel, financiën, logistiek en juridische zaken. Bij het Contco zijn in logistieke zin ook Nederlandse militairen ondergebracht die elders voor eenheden van coalitietroepen of andere troop contributing nations in een missiegebied werkzaam zijn.

Taken van het Contingentscommando:

Het Contco bestaat normaliter uit een klein aantal stafofficieren, die taken vervullen die in het verlengde liggen van de taakstelling van secties. Hieronder bevinden zich enkele specialismen:

Chauffeurs, wachtdetachement, personeel van de verbindingsdienst en een detachement van de Koninklijke Marechaussee completeren het Contco.

Bij afwezigheid van een Contingentscommando in een missiegebied is vaak een Senior National Representative (SNR) aangesteld.

Terug naar Boven

CONVENTIES VAN GENÈVE

De Conventies van Genève zijn een factor die van bijzondere invloed is op de uitvoering van het geneeskundige functiegebied. Op 12 augustus 1949 werden in Genève vier conventies bekrachtigd over de behandeling van krijgsgevangenen, gewonden, zieken en burgers.

Als gevolg van deze verdragen heeft geneeskundig personeel dat als zodanig herkenbaar is – d.w.z. gemarkeerd – de status van non-combattant en is beschermd. In de verdragen is ook overeengekomen dat gewondentransportmiddelen en geneeskundige inrichtingen die als zodanig herkenbaar zijn dezelfde beschermde status genieten.

Daarnaast zijn op 8 juni 1977 twee Additionele Protocolen aan deze conventies toegevoegd:

Volgens de Conventies van Genève zijn onder andere verboden:

Zie ook: combattant, humanitair oorlogsrecht, huurling, krijgsgevangene, non-combattant, oorlogsrecht en Rode Kruis-armband.

Terug naar Boven

CONVOY SUPPorT CENTER

Afgekort: CSC. Gedurende (re)deployments een rustplaats en route waar personeel tijdens een konvooi of lange rit kan eten (klasse I) en klasse III (BOSCO) kan worden ingenomen. De rustplaats wordt ingericht door MOVCON of de Sectie Verplaatsingen van de eigen eenheid.

Het CSC kan op verschillende wijze worden ingericht, van geheel geoutilleerd – inclusief een rest over night (RON) – tot relatief eenvoudig. Afvallocaties, beveiliging, dixi's, mogelijkheden om de voertuigen te parkeren, af te tanken en kleine reparaties te verrichten (battle damage repair) zijn in de regel aanwezig.

Het CSC is gemakkelijk bereikbaar vanaf de Main Supply Route (MSR, hoofdaanvoerweg) en kan in een logistiek verzamelgebied liggen.

Zie ook: konvooi, Movement Control (MOVCON), Main Supply Route (MSR) en Rest / Remain Over Night (RON).

Terug naar Boven

COÖRDINERENDE BEPALINGEN

Lijst van alle gemeenschappelijke maatregelen en regels die betrekking hebben op de uitvoering van (delen van) een opdracht en:

De coördinerende bepalingen zijn een subparagraaf van paragraaf 3 (Uitvoering) van het NAVO-5-paragrafenbevel. Van de coördinerende bepalingen kunnen bijvoorbeeld deel uitmaken (in alfabetische volgorde):

Terug naar Boven

COPING

Terug naar Boven

CORDON

Terug naar Boven

CORDON AND SEARCH

Frans: opération de bouclage et de ratissage. Nederlands: afsluitings- en opsporingsoperatie. Techniek waarbij alle kritieke faciliteiten in een oord, gebied of gebouw snel en verrassend, driedimensionaal en hermetisch wordt afgegrendeld door middel van vuur en/of hindernissen om systematische doorzoeking mogelijk te maken. Door de afgrendeling wordt aan een strijdende partij het gebruik van het gebied ontzegd, met inbegrip van bruggen, doorgangen, wegen e.d.

Tijdens de cordon and search wordt gericht gezocht naar de strijdende partij, met het doel deze fysiek uit te schakelen, (verdere) aanvallen op burgers te voorkomen en het militair potentieel (wapens, munitie, documenten en voorraden) van de strijdende partij in beslag te nemen. Hiertoe wordt de strijdende partij geïsoleerd, ontwapend en gedwongen zich over te geven.

Normaliter is een cordon and search een gezamenlijke activiteit van militairen (bij uitstek: Special Forces of air manoeuvre) en (lokale) politie, met name versterkt door CIMIC, PSYOPS en ondervragers/tolken.

Terug naar Boven

CORT HEYLIGERSKAZERNE

Terug naar Boven

CORVEE

Corveedienst. Oudnederlands: “corweie”. Duits: Corvée. Engels: corvée. Frans: corvée. De originele betekenis is “bijdrage” of “contributie”, van het Latijn “corrogate” dat “oproepen” betekent. Verschijnsel sinds de 14de eeuw, waar corvee bestond uit het verrichten van onbetaald werk door een vazal in het feodale system. Vaak kwam het onbetaald werk in plaats van het betalen van belasting aan de landheer, als heren-, leen- of vroondienst: arbeid ten dienste van de landheer.

In 1669 formaliseerde de Franse koning Lodewijk XIV de corvee als een bijdrage aan de publieke werken ten behoeve van het leger (“corvée militaire”), zoals de aanleg van kanalen of wegen.

Sindsdien is corvee een verzamelnaam geworden voor het uitvoeren van alle regelmatig terugkerende onderhouds-, opruim- en schoonmaakwerkzaamheden (bij een eenheid) op de kazerne, in de regel huishoudelijke, die bij toerbeurt worden uitgevoerd. Al dan niet volgens een corveerooster worden de militairen van een eenheid – groep, peloton, compagnie – beurtelings aangewezen om de werkzaamheden uit te voeren, aangestuurd door respectievelijk groepscommandant, HID/OPC en compagnies sergeant-majoor (CSM)/compagniesadjudant. Zij zorgen voor de aanwezigheid van voldoende corveemateriaal in de corveekast.

In de regel worden gang, legeringkamer, natte groep (douches en toiletten), trap en gezamenlijk gebruikte ruimten gecorveed. Degene die de werkzaamheden verricht wordt corveeër genoemd.

Het hogere doel van het laten uitvoeren van corvee is het bijbrengen van discipline en het medeverantwoordelijk laten zijn voor de arbeidsomstandigheden: hygiëne, orde en veiligheid. Daarnaast legt corvee de normen in de groep vast en bespaart corvee op de uitgaven.

Corvee komt ook voor als strafcorvee, ten uitvoer gelegd in het kader van een strafdienst.

Zie ook: Bronbeek, compagnies sergeant-majoor (CSM) en gedragsregels.

Terug naar Boven

COUGAR MK II

Voluit: Eurocopter AS 532 Cougar Mk-II.

Foto-impressie van de Eurocopter AS 532 Cougar Mk-II

De Frans/Duitse Eurocopter AS 532 Cougar Mk-II is een middelzware transporthelikopter die in de burgermaatschappij bekend is als Super Puma. Vanaf 1996 vliegt deze helikopter bij de Franse Armée de Terre. Nederland is de eerste gebruiker van de Mk-II.

Zie ook: bambi-bucket, Defensie Helikopter Commando (DHC) en under slung load.

Terug naar Boven

COUNTER-INSURGENCY

Afgekort: COIN. Duits: Bekämpfung von Aufständen. Frans: contre-rébellion (CREB); guerre anti-insurrectionnelle; guerre anti-subversive; guerre contre-insurrection. Vorm van irregulier optreden en asymmetrische oorlogsvoering.

Gedefinieerd als alle civiele, economische, (para)militaire, politieke en psychologische actie die wordt gevoerd om, al dan niet politieke, maar in elk geval gezagsondermijnende en veelal georganiseerde oproer of opstand te beteugelen, tegen te gaan of te verslaan. Veelal heeft de rebellie de intentie om het grondwettelijke / gevestigde gezag omver te werpen.

Opstandelingen gebruiken vaak, al dan niet vergezeld van een oorlogsverklaring, middelen als gijzelnemingen, guerrilla-activiteiten, improvised explosive devices (IED’s), kapingen en ontvoeringen om doelen te bereiken, en hebben géén of weinig respect voor burgerslachtoffers of collateral damage.

In de Verenigde Staten worden ‘Insurgency and Counter-Insurgency’ gezien als één van de vier vormen van het Low Intensity Conflict (LIC). In de VS is de term in 1960 geïntroduceerd in een, destijds geheim, handboek ‘Counter-Insurgency Operations’ van de U.S. Army Special Forces, voortkomend uit de Vietnam-oorlog. Het handboek combineerde de traditionele benadering van counter-insurgency, zoals die door koloniale mogendheden is toegepast, met guerrillatactieken. Sinds het begin van de 21ste eeuw hanteert de VS de terminologie ook voor operaties in Afghanistan en Irak.

Zie ook: asymmetrische oorlogvoering, hammer-and-anvil, inktvlekstrategie en irregulier optreden.

Terug naar Boven

COUP-DE-MAIN

Duits: Gewaltstreich; Handstreich. Engels: coup de force; hit and run; raid; storm attack; surprise attack. Plotselinge, kortdurende en snelle (verrassings)aanval of manoeuvre die in de regel bestaat uit een bestorming van of inval in een objectief van geringe afmetingen.

Voorbeelden van coups-de-main zijn:

De eerste luchtlandingaanval in Operatie Overlord (D-Day), die op Pegasus Bridge, is een schoolvoorbeeld van een coup-de-main. De aanval op de brug bij Bénouville over het Canal de Caen werd geleid door majoor John Howard, die in de nacht van 5 op 6 juni 1944 met drie Horsa-zweefvliegtuigen (gliders) landde op landingszone X ten zuidoosten van de brug. Het tweede objectief van deze coup-de-main was de brug bij Ranville over de Orne, 350 meter verderop, waar nog eens drie gliders landden op landingzone Y ten noordwesten van de brug.

De brug bij Bénouville over het Canal de Caen in Normandië, die later 'Pegasus Bridge' werd gedoopt ter herinnering aan de coup-de-main

In totaal 181 militairen van D-Company of the 2nd Oxfordshire and Buckinghamshire Light Infantry (Ox and Bucks Regiment) van de 6th Airborne Division (met Pegasus, het gevleugelde paard, als mouwembleem) namen eraan deel, 2 sneuvelden en 14 raakten er gewond.

De gewonden werden onder andere behandeld in Café Gondrée, aan de westzijde van de brug, dat tevens diende als tijdelijke, vooruitgeschoven commandopost. Het café aan 12 Avenue Commandant Kieffer in Bénouville bestaat nog steeds en wordt geleid door Arlette Gondrée-Pritchett, die zes jaar oud was toen de Britse airborne troepen op Pegasus Bridge landden. Op de gevel van het café prijkt de tekst: “This was the first house in France to be liberated during the last hour of 5th June 1944 by men of the Oxfordshire & Buckinghamshire Light Infantry in the British Airborne Division under the command of Major R. John Howard.”

Terug naar Boven

COVERT OPERATION

Ook genoemd: black operation. Letterlijk: geheime operatie. Operatie in een inlichtingen-, militaire en / of politieke context die zowel in planning als uitvoering geheim en officieus is en, idealiter, geheim blijft. Black of covert operations verschillen van clandestiene operaties dat bij de laatste de nadruk ligt op het geheimhouden van de operatie en bij de eerste de nadruk op het geheimhouden van de uitvoerenden.

Geheimhouding is met name belangrijk omdat de verrichtingen tijdens de operatie wat ethiek en legaliteit betreft dubieus genoemd mogen worden. Black of covert operations worden in de regel gepland en uitgevoerd door inlichtingen- en geheime diensten.

Door de gebruikte methodes vallen black of covert operations onder de onconventionele oorlogvoering; tijdens de gevaarlijke maar noodzakelijk geachte acties kan worden gebruikgemaakt van zaken als desinformatie, infiltratie, kidnapping, moord, propaganda, sabotage, plegen van een staatsgreep en steun aan verzetsbewegingen.

Voorbeelden van black of covert operations zijn:

Terug naar Boven

CRASH MOVE

Letterlijk: nood- of spoedverplaatsing. Term is afkomstig van het Korps Mariniers en komt niet voor in het Handboek KL-militair (VS 2-1352). Een crash move is een plotselinge in plaats van een geplande verplaatsing vanuit een (schuil)bivak.

Zo snel mogelijk, binnen maximaal 2 minuten, worden alle essentiële spullen (SPEAR) en eerstelijns-bepakking ingepakt, wordt het bivak opgebroken en evacueren de militairen zich zo snel mogelijk, in de vorm van een snelmars of snelle ren, naar een tevoren afgesproken rendez-vous, in dit geval een Emergency Rendez-Vous (ERV).

Een crash move heeft plaats als de vijand op komst of al in de buurt, d.w.z. binnen effectief bereik van de persoonlijke wapens, is. In het eerste geval wordt een crash move stil afgekondigd, in het laatste luid.

Alleen de meest essentiële spullen worden meegenomen; later worden eventueel achtergelaten spullen alsnog opgehaald.

Terug naar Boven

CRAZY

De 1 uur en 37 minuten durende non-fictie documentaire ‘Crazy’, geregisseerd door Heddy Honigmann (1951), gaat over de herinneringen van negen voormalige Nederlandse VN-militairen: acht mannen en één vrouw.

In ‘Crazy’ draait een geïnterviewde marinier het nummer, met als zéér relevant refrein: “But we're never gonna survive, unless... we get a little crazy” (“We zullen nooit overleven, tenzij we een beetje gek worden”). Het nummer herinnert de marinier aan het gruwelijke bloedbad op de markt van Sarajevo. Daarmee is afdoende duidelijk gemaakt waarom Honigmann Seal’s ‘Crazy’ heeft uitgekozen als titelnummer. Niet voor niets zegt een andere geïnterviewde: “De oorlog heeft mij door een gehaktmolen gehaald. Daarna is er een ander mens van gekneed.”

Ooit kreeg ik van een collega-onderofficier een videoband van een BBC-documentaire die een Britse eenheid van de United Nations Protection Force (UNPROFOR) volgt in Centraal-Bosnië. In de documentaire – van slechte kwaliteit, zeer waarschijnlijk een gekopieerde kopie – komen vrouwen aan bod die gepantserde Britse konvooien proberen tegen te houden, evenals veel wapengekletter. De video is gedateerd Vitez, 11 mei 1993. In combinatie met de vaak hartverscheurende beelden is de muziek meesterlijk gekozen:

Tot slot passeert ook ‘Crazy’ van Seal de revue. Louter toeval of namaak?

Terug naar Boven

CRISIS RESPONSE OPERATION

Zie: non-artikel 5-operatie.

Terug naar Boven

CROSS-FLOT-OPERATIE

Ook genaamd: X-FLOT. Operatie waarbij de FLOT (forward line of own troops) - of in het Nederlandse de VLET (voorste lijn eigen troepen) - wordt gepasseerd en dus in het gebied van de vijand wordt opgetreden in een per definitie vijandige (non-permissive) omgeving. Vaak vindt een dergelijke diepe aanvalsoperatie 100 tot 150 km dieper dan de VLET plaats, met name als air manoeuvre. Dit is een zeer risicovolle en complexe inzetoptie.

Een cross-flot-operatie is met name een aanval die diep in vijandelijk gebied wordt uitgevoerd (diepe operatie). Is de gevechtsvoerder een divisie dan kan een brigade zo’n operatie uitvoeren; bij een brigade als gevechtsvoerder neemt een (pantser)infanteriebataljon deze taak op zich.

Bij een cross-flot-operatie – bedoeld om bijvoorbeeld een corridor te openen of specifieke aanvalsdoelen te nemen – wordt gebruikgemaakt van vele beschermings- en geheimhoudingsmaatregelen, inclusief radiostilte. Eenheden die specifiek worden 'getasked' voor cross-flot-operaties zijn long range reconnaissance patrols (LRRP's).

Zie ook: long range reconnaissance patrol (LRRP) en voorste lijn eigen troepen (VLET).

Terug naar Boven

CROSSHAIR

Nederlands: richtkruis.

Crosshair vanuit een tank

Bestaat uit twee elkaar kruisende haarlijnen – één horizontale en één verticale. Een crosshair zorgt ervoor dat het richtpunt met een wapen ook het trefpunt kan zijn.

Zie ook: M49-observatietelescoop.

Terug naar Boven

CROSS SPECTRUM OPERATION

Zie onder: three block war.

Terug naar Boven

CROWD AND RIOT CONTROL

Afgekort: CRC. Duits: Krawallenbekämpfung. Nederlands: rellenbestrijding. Crowd and Riot Control is militair optreden in het lagere geweldsniveau, bijvoorbeeld tijdens een vredesoperatie, dat gericht is op het verlenen van assistentie aan de lokale autoriteiten bij het in bedwang houden van een roerige menigte. De bedoeling hierbij is de ongewapende burgers af te schrikken en/of de openbare orde te handhaven.

De menigte (demonstratie, samenscholing, rellen) kan georganiseerd dan wel opgehitst zijn door één van de partijen in het conflict en voor de ontplooide strijdmacht een oncontroleerbare situatie in de toekomst opleveren. Het beheersen dan wel bestrijden van ongeregeldheden en onlusten kan noodzakelijk worden gevonden wanneer zij een bedreiging vormen voor de force protection, vrijheid van beweging (freedom of movement) of vrijheid van handelen van de ontplooide strijdmacht. Menigten die de uitoefening van de militaire taak belemmeren vragen om proportioneel en de-escalerend optreden, zonder gebruikmaking van dodelijk geweld en onder de geldende principes van proportionaliteit en subsidiariteit.

Hoewel ordehandhaving in eerste instantie een taak is van de lokale autoriteiten, kunnen hiervoor speciaal opgeleide en getrainde militairen worden ingezet. Binnen Defensie is de Koninklijke Marechaussee verantwoordelijk voor de opleidingen op het gebied van crowd and riot control; normaliter behoort CRC tot de militaire politietaken van de KMAR. In principe worden voor CRC eenheden ter grootte van een peloton (30 à 50 militairen) aangewezen.

Op 8 mei 2001 vond tijdens de missie SFOR in Bosnië-Hercegovina een dodelijk ongeluk plaats met een Leopard 2 'Buffel' bergingstank bij de compound Bugojno, waarbij de 21-jarige kanonnier der eerste klasse Bas Alsemgeest om het leven kwam en drie collega’s gewond raakten. Het ongeval gebeurde toen een CRC-peloton van 14 Afdeling Veldartillerie het doorbreken van een barricade met behulp van een beoefende.

Zie ook: beteugelen van woelingen.

Terug naar Boven

CRYPTOGRAFIE

Duits: Kryptographie; Schlüsselwesen; Kryptowesen. Engels: cryptography. Frans: cryptographie. Letterlijk: geheimschrift.

Coderingsmethode waarbij geschreven informatie (plaintext) volgens een bepaald systeem wordt omgezet in een tekst die alleen leesbaar is (ciphertext) voor wie het, met gebruikmaking van de juiste sleutel, kan en mag lezen.

Het vercijferen of -sleutelen van tekst wordt encryptie genoemd, het ontcijferen of -sleutelen – terugbrengen naar klare tekst – decryptie .

De Romeinse keizers Caesar en Augustus stuurden bodes met versleutelde berichten op pad om te communiceren met hun veldheren; vielen die berichten in handen van de vijand, dan bleef de inhoud onbekend. De keizers vervingen in berichten elke letter van het alfabet door bijvoorbeeld de derde, cyclisch daaropvolgende letter; dan werd de A geconverteerd in een D, de K in een N en de Y in een B. Deze methode van verschuiving bestaat nog steeds en wordt ‘Caesar cipher’ (Caesarcijfer) genoemd.

Cryptografie is niet voor niets van oudsher een militair hulpmiddel ter bescherming van de staatsveiligheid. Zo was cryptografie in de Tweede Wereldoorlog en Koude Oorlog van groot belang. In WO II vond er zelfs een heuse wedloop plaats tussen codemakers en –krakers; vooral de codekrakers van de Britse Government Code and Cypher School (GC&CS) in Bletchley Park werden beroemd bij het ontcijferen van de legendarische Duitse Enigma-versleutelmachine van het Chiffriermaschinen Aktiengesellschaft (AG) in Berlijn. Veelbetekenend was het succes van de decryptie van de Enigmacode van de Duitse onderzeeërs (U-boot), waarna de Kriegsmarine haar gezag op zee definitief aan de geallieerden verloor.

Om te voorkomen dat niet-gemachtigde personen toegang krijgen tot gevoelige informatie is cryptografie een mogelijkheid. Door het toenemende belang in en gebruik van computers en telecommunicatie worden zowel Signals Intelligence (SIGINT) en Communication Security (COMSEC) als cryptografie steeds belangrijker.

Terug naar Boven

C.S.C.A.T.T.T.

Terug naar Boven

CURVIMETER

Ook genaamd: landkaartmeter. Praktisch apparaatje waarmee door middel van het rollen van een wieltje over een topografische kaart de afstand van een te plannen route relatief nauwkeurig kan worden gemeten. Het apparaatje meet de papieren afstand, waarna met behulp van een schaalverdeling de reële afstand in kilometers kan worden berekend. Er zijn elektronische en mechanische curvimeters in de handel. Nadelen zijn dat het wieltje van de curvimeter elke trilling als afwijking op de reële afstand onnauwkeurig registreert. Bovendien houdt een curvimeter geen rekening met de hoogteverschillen (hoogtelijnen) op een kaart.

De curvimeter kan in de regel omrekenen vanuit elke willekeurige schaalverdeling naar diverse afstandsmaten (kilometer, mijl e.d.).

Terug naar Boven

CV-9035 MARK III

In het kader van het project infanteriegevechtsvoertuig (IGV) schaft de Koninklijke Landmacht 184 stuks van het Infantry Fighting Vehicle (IFV) CV-9035 Mark III aan.

Fabrikant is het Zweedse Land Systems Hägglunds AB. De CV-90 is de opvolger van de YPR-765. Met de aanschaf is € 988 miljoen gemoeid. De eerste voertuigen zijn in 2008 bij de KL ingestroomd.

Specificaties:

In het eisenpakket dat de KL aan het nieuwe infanteriegevechtsvoertuig stond onder andere dat het voertuig zou moeten kunnen meedoen in het hoogste geweldsspectrum. De CV-90 haalt een topsnelheid van 70 km per uur, waarmee het een Leopard 2A6 gevechtstank kan bijhouden.

De bepantsering kan eenvoudig op het voertuig aangebracht en van het voertuig verwijderd worden. De CV-90 wordt uitgerust met een gestabiliseerd 35 mm-Bushmaster III-snelvuurkanon, waarmee doelen tot op 2.000 meter afstand kunnen worden uitgeschakeld met zowel pantser- als airburstpatronen. Van elk type patronen zijn 35 stuks direct gereed voor gebruik. Naast het snelvuurkanon beschikt de CV-90 over een mitrailleur 7.62 mm. Het voertuig heeft daarnaast een geautomatiseerd vuurleidingssysteem met een munitieprogrammeur, een roterende koepel met ‘hunter-killer’-vermogen en is voorzien van dag- en nachtzichtapparatuur met thermische camera's.

Animatie van de binnenzijde van het Infantry Fighting Vehicle CV-9035 Mark III

Terug naar Boven

Laatste update:22.05.2013