HUMANITAIRE OPERATIES
Terug naar de homepage
 

Begripsbepaling

Het woord "humanitair" is leidend in humanitaire operaties:

 

Definitie van HUMANITAIR in 'Van Dale Groot Woordenboek Van De Nederlandse Taal'.

Definitie van HUMANITARIAN in 'The New Lexicon Webster's Dictionary of the English Language'.

 

De manier waarop een onderwerp wordt gedefinieerd, kan de manier hoe dit onderwerp wordt geanalyseerd en hoe daarover vervolgens wordt gesproken zonder meer minder objectief maken. Dit is ook het geval bij humanitaire operaties.

Humanitaire operaties kunnen politiek gevoelige operaties zijn... of worden. Zeker wanneer de variant ‘humanitaire interventies’ ter tafel komt.

Bij een humanitaire interventie mengt een land of een coalitie van landen zich preëmptief, in de regel zonder (duidelijk) mandaat van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties én zonder toestemming van het land in kwestie in zijn binnenlandse aangelegenheden.

Gewapenderwijs optreden uit naam van het humanitaire hoofdmotief - een einde maken aan grootschalige schendingen van de mensenrechten - kan echter gemakkelijk politiek, militair of zelfs economisch worden geïnterpreteerd.

Volgens de huidige stand van het internationaal humanitair recht zijn humanitaire interventies aanvechtbaar: het naleven van de mensenrechten en het interveniëren in soevereine staten staan op gespannen voet met elkaar.

Voorbeelden van humanitaire interventies in de jongste geschiedenis zijn:

1991

PROVIDE COMFORT

Noord-Irak

1992

RESTORE HOPE & UNOSOM

Somalië

1999

ALLIED FORCE

Kosovo

Terug naar Boven of naar Homepage

 

Humanitaire operatie

Humanitaire operaties worden uitgevoerd om menselijk lijden te verlichten.

Humanitaire operaties worden uitgevoerd met geschikte en beschikbare civiele en/of militaire middelen, afhankelijk van de aanwezigheid of verwachting van geweld. In de regel zal die hulpverlening door militairen worden uitgevoerd wanneer de civiele actoren niet in staat of bereid zijn om adequaat hulp te verlenen. Dit is met name het geval wanneer het geweldsniveau te hoog is.

Veiligheid en humanitaire hulp zijn elkaar aanvullende en wederzijds versterkende begrippen. Pas als de omgeving duurzaam en stabiel - dat wil zeggen: veilig - is, kan humanitaire hulp goed van de grond komen. Zodra de omstandigheden dat toelaten kan humanitaire hulp al dan niet aan civiele actoren worden overgedragen.

Het personeel van deze niet-militaire organisaties, Internationale Organistaies (IO’s) en Non-Gouvernementele Organisaties (NGO’s), kan gevaar lopen als het onderscheid tussen militaire en civiele hulpverleners dreigt te vervagen.

Voor hun bewegingsruimte en veiligheid zijn militaire operaties, dus ook humanitaire, afhankelijk van de beeldvorming bij strijdende partijen en lokale bevolking:

► worden ze gezien als onpartijdig en onafhankelijk, dan laten de strijdende partijen hen met rust;

► worden ze beschouwd als handlanger van strijdende partijen of interveniërende coalitietroepen, dan worden ze mede doelwit in de gewapende strijd. In dat geval zullen hulporganisaties zich terugtrekken uit conflictgebieden, waardoor de burgers die worden getroffen door oorlog en geweld geen hulp meer krijgen.

Als ergens ter wereld iets gebeurt waar de bevolking slachtoffer van is, wordt in principe altijd geholpen, of ramp door mensen is veroorzaakt of door de natuur. Het getroffen land moet de internationale gemeenschap wel officieel om hulp verzoeken om ongewenste inmenging in de integriteit van een soeverein land te voorkomen.

Dit is de gemene deler in alle begripsbepalingen. Het verschilt echter nogal vanuit welk perspectief (partij, in welke tijdgeest en naar welke factoren binnen humanitaire operaties wordt gekeken.

Humanitaire hulpverlening kan worden gezien als “de EHBO van ontwikkelingssamenwerking” of “activiteiten in VN-verband die de niet-strijdende bevolking ten goede komen.” Volgens deze definitie komen het transporteren van voedsel, het faciliteren van tentenkampen voor ontheemden en vluchtelingen, het slaan van waterputten en het bieden van hulp bij natuurrampen (aardbeving, orkaan, tsunami) als - traditionele? - vormen van humanitaire hulpverlening naar voren.

Terug naar Boven of naar Homepage

 

Jongste geschiedenis

Na de Koude Oorlog nam de vrees voor een wereldwijde, grootschalige escalatie van gewapend conflicten af. Het vredesdividend werd door regeringen gretig geïnd en de Verenigde Naties zetten zich gaandeweg vaker in voor humanitaire operaties.

Internationaal bekende humanitaire operaties sinds het einde van de Koude Oorlog zijn PROVIDE COMFORT en RESTORE HOPE, respectievelijk in Noord-Irak en Somalië. Van vele operaties was de noemer ‘humanitair’ slechts een deelaspect.

Een korte, niet uitputtende opsomming:

1991

PROVIDE COMFORT in Noord-Irak

Bijna 2 miljoen Koerden waren op de vlucht geslagen als gevolg van de Eerste Golfoorlog. Safe havens en no-fly zones waarborgden de veiligheid van de Koerdische minderheid in Irak.bevolking.

De Amerikaanse president Bush verleende met de operatie bijstand aan de uiterst belangrijke NAVO-bondgenoot Turkije op de zuidflank van het NAVO-verdragsgebied: Ankara was erop gebrand zich te ontdoen van de Koerdische vluchtelingen uit Irak.

Aan de andere kant rekenden de Koerdische opstandelingen, die systematisch werden aangevallen door de Irakese troepen, óók op de VS.

Met de VS zagen ook Frankrijk en Groot-Brittannië operatie PROVIDE COMFORT als het legaal precedent voor een humanitaire interventie.

 

1992

RESTORE HOPE in Somalië

Eerste humanitaire interventie van de Verenigde Staten na het beëindigen van de Koude Oorlog, die de hongerende Somalische bevolking moest helpen overleven. President Clinton had gepland om de operatie, waaraan initieel 28.000 Amerikaanse militairen deelnamen, zo spoedig mogelijk over te dragen aan de United Nations Operation in Somalia (UNOSOM).

In tegenspraak hiermee steunde de regering-Clinton op 26 maart 1993 resolutie 814 van de VN-Veiligheidsraad, waarmee de missie werd uitgebreid tot "het herstel van de politieke instellingen en de economie van Somalië". Om dat te bereiken werd de ontwapening van de strijdende partijen in Somalië als cruciaal gezien.

Op 3 oktober 1993 liep de 'humanitaire' operatie uit op een mislukking, toen een Amerikaanse gevechtseenheid in Mogadishu werd gedropt om twee hooggeplaatste Somaliërs op te pakken. Hierbij werden twee Amerikaanse Black Hawk helikopters neergeschoten, kwamen 18 Amerikanen om het leven en raakten er 73 gewond.

 

1992

De VN richten het Department of Peacekeeping Operations (DPKO) op, dat de VN-lidstaten en de Secretaris-generaal in administratieve en technische zin bijstaat in hun inspanningen om de internationale vrede en veiligheid te handhaven met politieke en humanitaire missies en de coördinatie van mijnenruimactiviteiten.

 

1994

UNAMIR in Rwanda

Op 7 april 1994 werden in de geweldsspiraal tien Belgische blauwhelmen van de United Nations Assistance Mission in Rwanda (UNAMIR) in koelen bloede vermoord:

Ondanks signalen ter plaatse dat een massamoord werd voorbereid, liep de situatie in Rwanda in de maanden na de moord op de mortieristen van de paracommando’s volledig uit de hand.

De genocide - 800.000 Tutsi's en Hutu’s kwamen om het leven - kan alleen worden vergeleken met de Holocaust.

In Aan de poorten van de Rwandese hel (2001) van Luc Marchal en Shake Hands with the Devil. The Failure of Humanity in Rwanda (2003) van Roméo Dallaire kan de geschiedenis van het falen van de VN-vredesmacht in Rwanda worden nagelezen.

 

1994-‘95

Dutchbat I, II en III in Bosnië

In 1993 riepe de Verenigde naties in Bosnië-Herzegovina in Srebrenica, Sarajevo, Zepa, Gorazde, Tuzla en Bihac Safe Aeas uit. De 'veilige gebieden' stonden in naam onder bescherming van vredeshandhavende eenheden van de VN.

In 1995 verslechterde de situatie in de Safe Areas snel. In Srebrenica leidde dit tot de grootste genocide sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog.

Hoewel de VN-resolutie uitdrukkelijk sprak over bescherming met "all necessary means, including the use of force", werd Dutchbat in de moslimenclave Srebrenica politiek noch militair gesteund door de internationale gemeenschap. Duizenden Bosniacs werden vermoord.

 

1999

ALLIED FORCE in Kosovo

Ondanks het ontbreken van een VN-resolutie oordeelde de NAVO dat militair ingrijpen in Kosovo gerechtvaardigd was als humanitaire interventie. Joegoslavië bracht een deel van zijn eigen bevolking om het leven.

Het grootschalige NAVO-bombardement op Servië riep de etnische zuiveringen in Kosovo een halt toe. De operatie veroorzaakte een verschuiving in het westers denken over militair ingrijpen.

China en Rusland veroordeelden operatie ALLIED FORCE omdat de strijd tegen het UÇK (Kosovaarse bevrijdingsleger) een interne Joegoslavische aangelegenheid zou zijn. Voor beide landen is niet-inmenging een onwrikbare hoeksteen van het internationaal recht.

 

2006-2010

ISAF in Uruzgan (Afghanistan)

3D-benadering: Development, Diplomacy, Defence (Ontwikkelingssamenwerking, Buitenlandse Zaken, Defensie).

PROVIDE COMFORT, RESTORE HOPE, ALLIED FORCE, UNAMIR en UPROFOR hebben aangetoond dat humanitaire interventies/operaties goed of minder goed kunnen aflopen.

Terug naar Boven of naar Homepage

 

Moderne noemer

Tegenwoordig worden alle operaties beschouwd onder het containerbegrip ‘operaties zijn operaties’. Wederopbouwoperaties, vechtmissies en humanitaire interventies/operaties zijn in deze context passé.

De LDP-1 (Militaire Doctrine voor het Landoptreden) uit 2009 zegt hierover:

“Alle operaties kunnen fundamenteel op dezelfde manier worden benaderd.

Er bestaan immers geen beheersbare ‘schotten’ meer tussen de verschillende geweldsniveaus.

Tijdens elke operatie moeten de deelnemende strijdkrachten een breed scala van militaire activiteiten kunnen uitvoeren, variërend van offensieve en defensieve activiteiten tot stabiliserende activiteiten.”

Zowel in benadering als opstart wordt geen onderscheid gemaakt. Binnen het nieuwe adagium van Defensie zijn expeditionaire operaties niet anders dan Nationale Operaties (NatOps).

Daarnaast maken militaire operaties integraal deel uit van de Comprehensive Approach en NatOps zijn niet beperkt tot het grondgebied van het Koninkrijk (internationaal vergaren van inlichtingen, counterdrugsoperaties).

De Comprehensive Approach is het containerbegrip voor de Aanpak voor moderne conflicthantering, waarbij de achterliggende idee is dat complexe militaire operaties met een hoog operationeel tempo niet kunnen slagen wanneer er niet tevens op het gebied van diplomatie/politiek, economie en civiel/sociaal wordt ingegrepen.

In Afghanistan (Uruzgan) kwam dit tot uitdrukking in de 3D-benadering (Diplomacy, Development, Defence), waarbij het Provinciaal Reconstructie Team zorg droeg voor activiteiten voor wederopbouw en een evenwichtig antidrugsbeleid (economisch), BattleGroup en PRT voor veiligheid en goed bestuur (diplomatie/politiek) en CIMIC / IDEA voor intensivering van het contact met de lokale bevolking (civiel/sociaal).

Comprehesive Approach raakt onder meer aan begrippen als Normal Framework Operations (NFO), Three Block War, Security Sector Reform (SSR) en humanitair oorlogsrecht.

Terug naar Boven of naar Homepage