BOEKJE PIENTER - 'The way of life' van een militair


	Inhoudsopgave Z

Maak uw keuze uit de hieronder getoonde lijst

ZACHTE STEEN

Z.A.C.V.M.

ZIEKENAUTO MERCEDES-BENZ 290GD 10KN GWT

Uit de militaire uitdrukking “Op een zachte steen gaan zitten”.

Deze uitdrukking wordt met name gebruikt voor en door leidinggevenden op het uitvoerend niveau, zoals lage onderofficieren – sergeanten (der eerste klasse) – en lage officieren (pelotonscommandanten).

Door op de spreekwoordelijke zachte steen te gaan zitten kunnen zij zich even terugtrekken van hun groep of peloton en bezig gaan met bijvoorbeeld:

de analyse van een opdracht

het maken van een (waarschuwings)bevel

de te stellen vragen in een 1ste CT of 2de CT

Waar de zachte steen ligt, weten deze lage (onder)officieren precies; elk bos of oord kent vele van zulke stenen.

Terug naar Boven

ZIEKENAUTO MERCEDES-BENZ 290GD 10kN GWT

De Mercedes-Benz 290 GWT (Gewondentransport) is binnen de Koninklijke Landmacht onder andere in gebruik bij:

Ziekenautopelotons van 13 en 43 Geneeskundige Compagnie van de Gemechaniseerde Brigades

410 en 411 Opvang- en Afvoercompagnie van 400 Geneeskundig Bataljon

Foto-compilatie Mercedes-Benz 290 gewondentransport

Specificaties:

breedte, spiegels ingeklapt	1 meter 93
breedte, spiegels uitgeklapt	2 meter 25
bruto laadvermogen	815 kg
hoogte, beladen	2 meter 55
hoogte, onbeladen	2 meter 68
lengte	5 meter 30
maximaal vermogen	65 kW (4.600 toeren per minuut)
maximumsnelheid	100 km per uur
motor	5 cilinder, 2½ liter dieselmotor
rijklaar gewicht	2.885 kg (afgetankt)
wielbasis	3 meter 12

Afmetingen gewondenruimte:

lengte	2 meter 48
breedte	1 meter 83
hoogte	1 meter 66

Laadcapaciteit:

	4 liggende gewonden
of	2 liggende en 3 zittende gewonden
of	6 zittende gewonden

De Mercedes-Benz 290 GWT is bestemd voor het vervoer van behandelde en onbehandelde patiënten (gewonden of zieken) naar en tussen geneeskundige installaties binnen het legerkorpsgebied. Het voertuig is geschikt voor het vervoer van patiënten, en voor eenvoudige verzorging tijdens het transport over korte afstanden. Het transport zelf is zowel op verharde als onverharde wegen in het terrein mogelijk

Zie ook: Mercedes-Benz 290GD.

Terug naar Boven

Z.A.C.V.M.

Een van de meest gehanteerde kreten op de bakermat van de onderofficier, de Koninklijke Militaire School in Weert. Maar de kreet klopt wèl. Ezelsbruggetje dat wordt gebruikt om de meest basale persoonlijkheidskenmerken van de onderofficier aan te geven. Onder invloed van de milieuwetgeving is de "M" binnen deze kreet een geaccepteerd verschijnsel geworden:

Z	Zelfstandig
A	Actief
C	Creatief
V	Verantwoordelijkheidsbewust
M	Milieubewust

In plaats van de "M" als laatste letter wordt, bijvoorbeeld op de Koninklijke Mitaire Academie, ook wel de "E" aangegeven; deze staat dan voor "ethisch verantwoordelijk". De kreet wordt dan ZACVE.

Terug naar Boven

Z.H.K.H.

Zelf Hulp en Kameraden Hulp. ZHKH is de vorm van eerstehulpverlening die iedere individuele militair in zijn militaire opleiding krijgt aangeleerd. Het is de militaire variant op Eerste Hulp Bij Ongelukken (EHBO), waarbij de gewonde zichzelf eerste hulp verleent of eerste hulp geboden krijgt door collega's die niet primair geneeskundig geschoold zijn.

Alle handelingen binnen de ZHKH zijn gericht op het voorkomen en bestrijden van levensgevaarlijke stoornissen in de algemene toestand. Ook bij de ZHKH wordt sinds 1 januari 2000 gewerkt volgens het ABCD-protocol van de Advanced Trauma Life Support (ATLS).

Belangrijkste veranderingen:

v oor de militaire eerstehulpverlening is aansluiting gezocht bij civiele ontwikkelingen
bij de lessen ZHKH worden voortaan reanimatie- en beademingspoppen en -fantomen gebruikt
bij de examens ZHKH worden geschminkte gewonden ingezet van deLandelijke Organisatie Tot Uitbeelding van Slachtoffers (LOTUS).

De militair heeft daartoe Instructiekaart (IK) 2-22, waarbij de gebruiker z owel in tekst als in kleur en didactische compositie op heldere en eenduidige wijze krijgt voorgeschoteld welke handelingen drillmatig moeten worden afgewerkt. Daarnaast is de vernieuwde ZHKH te vinden in hoofdstuk 12 van het HAMIL (Handboek KL-militair, VS 2-1352).

Terug naar Boven

ZIEKENRAPPORT

In het Duits: Krankenappell. In het Engels: sick call. In het Frans: appel des malades.

Één van de organieke en reguliere taken van een gezondheidscentrum of hulppost (geneeskundige inrichting role-1) is het uitvoeren (‘draaien’) van een ziekenrapport, al dan niet te velde en/of op locatie. Ook de behandelgroep van een role-2 of role-3 kan fungeren als spreekkamer voor een te houden ziekenrapport.

Normaliter geldt het ziekenrapport de geneeskundige verzorging van bij een eenheid ingedeelde respectievelijk in onderhoud of onder bevel gestelde militairen. Een hulppost is ook verantwoordelijk voor de geneeskundige verzorging van krijgsgevangenen, maar niet van lokale burgers. Op de holding van een hulppost kunnen ter verpleging tijdelijk patiënten worden opgenomen. In de regel wordt ’s ochtends een ziekenrapport gedraaid, eventueel met een uitloop naar de middag. In uitzendgebieden kan vervolgens ’s middags voor de lokale bevolking een ziekenrapport (sick call) op locatie worden gedraaid.

De militair is verplicht ‘op ziekenrapport te gaan’ na terugkeer van ziekte thuis of uit een ziekenhuis of wanneer hij/zij vindt op medische gronden géén of in verminderde mate dienst te kunnen doen (S.M.E.V. of ziekte).

Behoudens uitzonderingen keert de patiënt na het ziekenrapport (onderzoek en behandeling, zoals het verbinden van wonden, hechten of uitgeven van medicatie), behoudens uitzonderingen, terug naar onderdeel (TNO).

Zieke militairen die niet in staat zijn naar het gezondheidscentrum of de hulppost te gaan, worden bezocht door een arts of Algemeen Militair Verpleegkundige.

Zie ook: role-1 (hulppost) en sick call.

Een Zippo-raid in de praktijk

Term die tijdens de Vietnamoorlog door Amerikaanse militairen werd gebruikt.

Beschrijft de praktijk van het aansteken van strohutten in dorpen waar Viet Cong (VC) aanwezig óf verdacht was. De hutten werden aangestoken met behulp van de Zippo "windproof lighter", sinds 1932 geproduceerd.

In de speelfilm 'Full Metal Jacket’ (1987), over de Vietnamoorlog, komen verschillende Zippo-raids voor.

Terug naar Boven

ZORGWAARTS

Een van de drie militaire vakbladen voor de leden van het Regiment Geneeskundige Troepen.

Verschijnt tien maal per jaar, is een uitgave van het Militair Geneeskundig Facilitair Bedrijf en hoofdredacteur is Rob van der Meer.

Het redactieadres is Frambozenweg 117, 2321 KA Leiden, het ISSN onbekend.

Terug naar Boven

ZULU

Uitgesproken als “Zoe-loe”. Onder andere de 26ste letter uit het NATO-spelalfabet.

1	Roepnaam (call sign). Gestandaardiseerd als ziekenauto / gewondentransportmiddel.

2	Temperatuurmelding in NBC-berichten.
3	Tijdzone-aanduiding voor Greenwich Mean Time (GMT) / Universal Time Coordinated (UTC). Dit is de precieze lokale tijd op de zero- of nulmeridiaan, zoals die over de gemeente Greenwich ten zuidoosten van Londen loopt. Alle tijdzones hebben, evengoed als de Westeuropese Z(ulu)-tijd, een letter gekregen. Voorbeeld: 11.00 uur Z(ulu)-tijd, is in New York 06.00 R(omeo)-tijd (11.00 - 5 = 06.00) en in Moskou 14.00 C(harlie)-tijd (11.00 + 3 = 14.00). Speciaal militair wordt Zulu-tijd gebruikt als kloktijd wanneer militaire oefeningen en operaties tegelijkertijd in meerdere tijdzones plaatsvinden, zodat de oördinatie en uitvoering geen gevaar lopen (in het Engels: zulu time; in het Frans: heure zulu). Voorbeeld: een operatie in Irak die wordt geleid vanuit de Verenigde Staten, met vliegtuigen die opstijgen in Italië en vanuit de Perzische Golf. Zulu-tijd is niet hetzelfde als “local time” (lokale tijd). In een datumtijdgroep wordt Zulu-tijd met een achtervoegsel aangegeven.
4	Legio overige aanduidingen in de militaire setting, zoals de afkorting voor een positiezoeker (‘Papa Zulu’) of het Protestants Militair Tehuis (PMT) ‘Baan Zulu’ te Harskamp (gemeente Ede).

Zie ook: data & tijden, datumtijdgroep en hour (G-, L-, Y-, M- en H-Hour).

Terug naar Boven

ZWAARTEPUNT

In het Duits: Schwerpunkt. In het Engels: (point of) main effort; center of gravity (COG). In het Frans: centre de gravité. Afgekort: zwpt.

1 (algemeen)

Synoniem: hoofdaanval.

Plaats waar de meerderheid van de gevechtskracht (crisisbeheersingsvermogen) wordt ingezet om een gewenst effect te bereiken. Een doel dient te worden aangegrepen dan wel een doelstelling te worden bereikt.

Het zwaartepunt – op de juiste plaats en tijd – creëert overwicht, waardoor het gestelde doel met succes kan worden bereikt. Voorwaarden hiervoor zijn onder meer een doeltreffende commandovoering en een hoge mobiliteit, andere factoren van invloed zijn:

gevechtsorganisatie
grootte van de Area of Responsibility (AOR)
oogmerk van de commandant
toebedeling van de gevechts(verzorgings)steun
wijze van optreden

Buiten het zwaartepunt dient een commandant een verantwoord minimum aan middelen in te zetten, omdat een gekozen zwaartepunt inhoudt dat elders een relatieve zwakte wordt geaccepteerd en een zeker risico wordt genomen. Middelen worden gekozen naar hoeveelheid, naar soort èn in verhouding tot het gestelde doel (proportionaliteit). Andere acties, buiten het zwaartepunt, kunnen de hoofdaanval ondersteunen, zoals misleidings- en/of schijnaanvallen.

In bergen, jungle, oorden en woestijnen ontbreekt vaak een moeiteloos aan te grijpen zwaartepunt.

In het kader van bijvoorbeeld het winnen van hearts & minds (WHAM) kan de sociale dimensie binnen een operatie eveneens als zwaartepunt worden onderkend.

2 (in Clausewitziaanse zin)

Element van het vijandelijk vermogen, m.n. de wil (*), waarvan het vernietigen zal leiden tot een nederlaag of, in elk geval, het verlangen om vrede te bereiken.

Hiermee is het zwaartepunt, zoals de Pruisische generaal Carl von Clausewitz (1780-1831) dit in 1820 introduceerde, een beslissingsfactor in het gevecht. Met ‘elementen’ worden hier een belangrijke stad, de bevolking, de economie van een land of een politiek leider bedoeld. Het Clausewitziaanse zwaartepunt richt zich dus niet zozeer op een militair alswel op een civiel doel.

Het zwaartepunt beperkt zich bij Clausewitz tot één aandachtspunt. Veldmaarschalk Paul von Hindenburg (1847-1934) zei hierover: “Eine Operation ohne Schwerpunkt ist wie ein Mann ohne Charakter.”

3 (in geneeskundig optreden)

Plaats waar de geneeskundige gevechtsverzorgingssteun, al dan niet geloceerd, wordt ingezet om afvoer en behandeling mogelijk te maken tijdens verschillende gevechtsvormen.

Ten tijde van de Koude Oorlog (Opplan 1) – gerelateerd aan aanvallend, verdedigend en vertragend gevecht – was de doctrine afvoergericht, tijdens Peace Support Operations na de val van de Berlijnse Muur (1989) doctrine hoofdzakelijk behandelgericht.

Tijdens een PSO kan alleen een snel verplaatsbare gewondenafvoergroep (ten behoeve van role-1), in de hoedanigheid van een pantservoertuig voor gewondentransport, worden ingezet in het zwaartepunt van de gevechtshandelingen.

Indien het volgen van de gevechtshandelingen nauwelijks of niet mogelijk is, kan afvoer en/of behandeling door de lucht (casevac of medevac) uitkomst bieden.

(* De wil is het menselijk vermogen om bewust te streven of te verlangen naar de verwezenlijking van iets.)

Zie ook: disrupt operation en planningsfactor.

Terug naar Boven

ZWITSERSE GARDE

Pauselijke paleis- en lijfwacht, bestaande uit enkel rooms-katholieke Zwitsers. Opgericht in 1505, toen paus Julius II tweehonderd Zwitserse hellebaardiers vroeg om de pauselijke staat te dienen. Op volle sterkte telt het keurkorps 110 à 120 officieren en soldaten, waarmee de Zwitserse garde het kleinste leger ter wereld is.

Een groot deel van het werk van de gardisten is heden ten dage louter ceremonieel, maar voor de bewaking van de vier hoofdingangen van het Vaticaan, de privévertrekken van de paus en voor zijn veiligheid bij buitenlandse reizen staan de gardisten nog altijd in.

Het ontwerp van het uniform van de gardisten – met blauwe, gele en rode motieven – wordt toegeschreven aan Michelangelo, maar is kort na de Tweede Wereldoorlog uitgedacht door commandant Jules Répond. De kleuren verwijzen naar de familie Medici, die zelf vier pausen leverde. De helm dateert uit de renaissance.

De Zwitserse garde is onzichtbaar met moderne wapens uitgerust, maar elke gardist wordt ook getraind in het gebruik van hellebaard (twee meter lang, zes kilogram zwaar) en zwaard. Naast de garde vindt er tevens bewaking plaats door andere Vaticaanse veiligheidsfunctionarissen en de Italiaanse politie.

Een lid van de Zwitserse garde moet minimaal 1 meter 74 lang zijn, tussen 19 en 30 jaar oud, in Zwitserland de dienstplicht hebben vervuld en een bewijs van goed gedrag kunnen voorleggen. De gardist dient minimaal twee en maximaal 25 jaar.

Terug naar Boven

Laatste update:11.12.2009